මෙකල පංචුපාදානස්කන්ධය යන්න විවිධ ආකාරයට අර්ථකථනය කරන්නෝ සිටිති. කුමන අර්ථයක් නිවැරදිද යන්න බෞද්ධයන්ට ඇති ගැටළුවකි. 

  • එබැවින් ශ්‍රී මුඛ බුද්ධ දේශනාවට අනුව පංචුපාදානස්කන්ධය යනු කුමක්ද?
  • එයින් අතමිදෙන ක්‍රියා පිළිවෙළ කුමක්ද ?

යන්න හඳුනා ගැනීමට මජ්ඣිම නිකායේ මහා පුණ්ණම සූත්‍රය ඇසුරින් සකස් කරන ලද ලිපි එකතුවක් මෙලෙස දිග හැරේ.

පටුන

1. පංචස්කන්ධයපංචුපාදානස්කන්ධය හා අනුපාදානීය ස්කන්ධ           Download as PDF

2. පංචුපාදානස්කන්ධය හට ගැනීමට හේතු(ඉදිරි දිනයක බලාපොරොත්තු වන්න)

3. ස්කන්ධයන් අරඹයා උපදින සක්කාය දිට්ඨිය(ඉදිරි දිනයක බලාපොරොත්තු වන්න)

 

(‌‌‌මෙම ලිපි සඳහා පිවිසීමට link එක භාවිතා කරන්න) 

1. පංචස්කන්ධය,පංචුපාදානස්කන්ධය හා අනුපාදානීය ස්කන්ධ 

මේ ලිපියෙන් අපි ශ්‍රී මුඛ දේශනාවට අනුව පංචුපාදානස්කන්ධය යනු කුමක්දැයි විස්තර කරමු.

භාග්‍යවත් බුදුරජාණන් වහන්සේ  ධරමාන සමයේ එක්තරා භික්ෂුවක් සැටක් පමණ භික්ෂූන් වහන්සේලාට සංඝ ස්ථවිරව වනයේ වැඩ වාසය කරයි. ඒ භික්ෂූහු ද ඒ තෙරුන්වහන්සේගෙන් කර්මස්ථාන ගෙන මහත් වීරියෙන් යුතුව නිවනෙහි නොපසුබස්නා සුළුව ශ්‍රද්ධාවෙන්ම ශ්‍රමණධර්ම පුරත්. ඇතැම් භික්ෂූහු සතර මහා භූත රූප පරිග්‍රහණය  කරත්. ඇතැම්හු උපාදාය රූප ද ඇතැම්හු නාමරූප දෙකොටසම ද ඇතැම්හු ප්‍රත්‍ය පරිග්‍රහණය ද ඇතැම්හු ත්‍රිලක්ෂණාරම්මණ විපස්සනාව ද වඩත්. ඉක්බිති ඒ භික්ෂූහු සන්ධ්‍යාභාගයෙහි සංඝස්ථවිරයන් වහන්සේ වෙත එළඹෙනුයේ වැඳ එකත්පසෙක හිඳිත්. එකත්පසෙක හුන් ඒ භික්ෂූන්ගෙන් සංඝස්ථවිරයන් වහන්සේ භාවනාවේ දියුණුව පිළිබඳව විමසයි. ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා මහාභූත පරිග්‍රහණය ආදිය විමසන කල්හි ඒ සියල්ලට පිළිතුරු දුන් නමුත් මාර්ගඵල නිවන් සාක්ෂාත් කර ගැනීම පිළිබඳව නිහඬ වෙත්. සංඝස්ථවිරයන් වහන්සේ ද සිතනුයේ, මගේ සමීපයෙහි මොවුන්ට අවවාදයෙනුදු අඩුවක් නැත. මොවුහු ද ඇරඹූ වැර ඇතිවම වාසය කරත්. කුකුළෙකු පැන් බොන කාලයක් පමණවත් මොවුනගෙන් ප්‍රමාදවීමක් නැත. එසේ ඇති කල්හිදු මාර්ගඵල උපදවන්නට නොහැකි වෙත්. මම මොවුන්ගේ ආසය අනුසය නොදනිමි. මොවුහු බුදුන්ගෙන්ම හික්මෙන්නන් යැයි සිතා ඒ භික්ෂූන් සමඟ භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දකිනු පිණිස සැවැත්නුවර මිගාරමාතු ප්‍රාසාදය යැයි නම් ලත් පූර්වාරාමය වෙත එළඹුණේය.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේද සවස් භාගයෙහි ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ විසින් සකසා දුන් දියෙන් පැන් පහසු වී වෙහෙරෙහි එළිමහනේ පනවන ලද උතුම් බුද්ධාසනයෙහි වැඩ සිටි සේක. භික්ෂු සංඝයාද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිවරා වැඩහුන් සේක.

ඒ සන්ධ්‍යාවෙහි හිරු ද අස්තංගතයට යන්නේය. සඳු ද නැ‍ඟෙන්නේය. එයින් සඳුගේ ප්‍රභාවය ද නොපැවතුණි. හිරුගේ ප්‍රභාවය  ද නොපැවතුණි. බික් සඟන පිරිවරා වැඩහුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හිරු සඳු ප්‍රභා මැඩ සවණක් ඝන බුදුරැසින් හාත්පස බබුළුවමින් බ්‍රහ්ම මණ්ඩලය මැද මහ බඹු සේ ද දිව්‍ය මණ්ඩලය මැද සක් දෙව් සේ ද කංචන පව්වක් පලා නැ‍ඟෙන්නා වූ චන්ද්‍ර මණ්ඩලය සේ ද නීල පීතාදීන්ගෙන් යුත් මහමේරුව පලා නැ‍ඟෙන්නා වූ සූරිය මණ්ඩලය සේ ද අතිශෝභමානවත්ව විරාජමානව වැඩ හුන් සේක. එදින සඳ පිරෙන්නා වූ පුර පසළොස්වක දිනය විය.

ඒ පිරිසේ වැඩහුන් පෙර කී සංඝස්ථවිරයන් වහන්සේ අසුනින් නැගිට සිවුර ඒකාංශ කොට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දෙසට ඇඟිලි බැඳ “වහන්ස, ඉදින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට පැන පිළිවිසීමට අවකාශ කරන්නේ නම් මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් කිසියම් දහම් පරියායක් විමසන්නෙමි” යැයි වදාළ සේක. බුදුහු ද මහා කුළුණු ඇතියේ බුදු නුවණින් දකිනුයේ මෙසේ සිතූ සේක. “ඉදින් මා නැගී සිටියා වූ මේ මහණ අවකාශ කෙරේ නම් සෙසු මහණහු අපගේ ආචාර්යයන් වහන්සේ සිටගෙන යැයි සිතා නැගී සිටිත්. එයින් තථාගතයන්ට බුහුමන් නොකළේ වන්නේය. ඉදින් වැඩහුන්නාහුම වී ඒ භික්ෂූහු බණ අසත් නම් සිටගෙන සිටියා වූ ගුරුවරයාට ගරු නොකළේ වන්නේය. එබැවින් මේ මහණ හිඳුවමි”යි යනුවෙනි. එසේ සිතූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ  “එසේ වී නම් මහණ ස්වාසනයෙහි හිඳ යමක් රුචි වේ නම් විමසව” යි වදාළ සේක.

පංචුපාදානස්කන්ධයෝ කවරේ ?

තෙරුන් වහන්සේ වනාහි පංචුපාදානස්කන්ධයන් උදය වැය වශයෙන් සම්මර්ෂණය කොට ක්ෂීණාස්‍රවභාවයට පැමිණි උතුමෙකි. උන්වහන්සේට පංචුපාදානස්කන්ධයන්හි ලා කිසිදු සැකයක් නැත. නමුදු ලෝකයේ පණ්ඩිතයෝ දැනගෙනම විමසන්නහුට සැකෙවින් වටහා දෙති. නොදැන විමසන්නහුට හාත්පසින් ගෙන විස්තර වශයෙන් වටහා දෙති. දන්නේ වුවද නොදන්නාක් මෙන් විමසූ කල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හාත්පසින් ගෙන කරුණු දක්වන සේක. එයින් තම සිසු පිරිසට ද අර්ථයක්ම වන්නේ යැයි සිතා,

  • “ඉමෙ නු ඛො, භන්තෙ, පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා, සෙය්‍යථිදං – රූපුපාදානක්ඛන්ධො, වෙදනුපාදානක්ඛන්ධො, සඤ්ඤුපාදානක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරුපාදානක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණුපාදානක්ඛන්ධො”ති?

“වහන්ස, මේ රූපූපාදානස්කන්ධය වේදනූපාදානස්කන්ධය සංඥූපාදානස්කන්ධය සංඛාරූපාදානස්කන්ධය විඤ්ඤානූපාදානස්කන්ධය පංචස්ක්ධයෝ නොවේ දැ”යි විමසුවේය.

  • ඉමෙ ඛො, භික්ඛු, පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා, සෙය්‍යථිදං – රූපුපාදානක්ඛන්ධො, වෙදනුපාදානක්ඛන්ධො, සඤ්ඤුපාදානක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරුපාදානක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණුපාදානක්ඛන්ධො”ති.”

“මහණ පඤ්චොපාදානස්කන්ධයෝ මොහු යැ, ඒ මෙසේ යැ: රූපෝපාදානස්කන්ධය වේදානෝපාදානස්කන්ධය සංඥෝපාදානස්කන්ධය සංස්කාරෝපාදානස්කන්ධය විඥානෝපාදානස්කන්ධය” යයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. (මජ්. නිකාය 3 – 116 පිටුව)

මෙතැනදී ධර්මකාමීහු පංචුපාදානස්කන්ධය යනු කුමක්ද?, අනුපාදානීය හෙවත් උපාදානයන්ට හසු නොවන ස්කන්ධයෝ කවරහුදැයි දත යුතු වෙත්. ඒවා පිළිබඳ අර්ථ විග්‍රහය මෙසේය.

 

පංචස්කන්ධය පංචුපාදානස්කන්ධය හා අනුපාදානීය ස්කන්ධ අතර වෙනස

අභිධර්ම පිටකයෙහි විභංගප්‍රකරණයෙහි පංචස්කන්ධය දක්වා ඇත්තේ ‍ මෙසේය.

  • පඤ්‌චක්‌ඛන්‌ධා – රූපක්‌ඛන්‌ධො, වෙදනාක්‌ඛන්‌ධො, සඤ්‌ඤාක්‌ඛන්‌ධො, සඞ්‌ඛාරක්‌ඛන්‌ධො, විඤ්‌ඤාණක්‌ඛන්‌ධො. ස්කන්ධයෝ පස්දෙනෙකි: රූපස්කන්ධ යැ, වේදනාස්කන්ධ යැ, සංඥාස්කන්ධ යැ, සංස්කාරස්කන්ධ යැ, විඥානස්කන්ධ යි.
  • තත්‌ථ කතමො රූපක්‌ඛන්‌ධො? එකවිධෙන රූපක්‌ඛන්‌ධො – සබ්‌බං රූපං……………උපාදානියං…..එහි රූපස්කන්ධය කවරේ යත්:එක් අයුරෙකින් රූපස්කන්ධය වෙයි. හැම රූපය ………. උපාදානයන්ට හිත ය, (විභඞ්ග ප්‍රකරණය – ස්කන්ධ විභඞ්ගය- පි.22)
  • තත්‌ථ කතමො වෙදනාක්‌ඛන්‌ධො? දුවිධෙන වෙදනාක්‌ඛන්‌ධො – ……..අත්‌ථි උපාදානියො, අත්‌ථි අනුපාදානියො. එහි වේදනාස්කන්ධය කවරේ යත්: ද්විප්‍රකාරයෙකින් වේදනාස්කන්ධය වෙයි:……….උපාදානයන්ට හිත වූයෙක් ඇත, උපාදානයන්ට හිත නො වූයෙක් ඇති.(විභඞ්ග ප්‍රකරණය – ස්කන්ධ විභඞ්ගය- පි.26,30)
  • තත්‌ථ කතමො සඤ්‌ඤාක්‌ඛන්‌ධො? දුවිධෙන සඤ්‌ඤාක්‌ඛන්‌ධො- ……..අත්‌ථි උපාදානියො, අත්‌ථි අනුපාදානියො. එහි සංඥාස්කන්ධය කවරේ යත්: ද්විප්‍රකාරයෙකින් සංඥාස්කන්ධය වෙයි:……….උපාදානයන්ට හිත වූයෙක් ඇත, උපාදානයන්ට හිත නො වූයෙක් ඇති.(විභඞ්ග ප්‍රකරණය – ස්කන්ධ විභඞ්ගය- පි.46,50,52)
  • තත්‌ථ කතමො සඞ්‌ඛාරක්‌ඛන්‌ධො? දුවිධෙන සඞ්‌ඛාරක්‌ඛන්‌ධො……..අත්‌ථි උපාදානියො, අත්‌ථි අනුපාදානියො. එහි සංස්කාරස්කන්ධය කවරේ යත්: ද්විප්‍රකාරයෙකින් සංස්කාරස්කන්ධය වෙයි:……….උපාදානයන්ට හිත වූයෙක් ඇත, උපාදානයන්ට හිත නො වූයෙක් ඇති.(විභඞ්ග ප්‍රකරණය – ස්කන්ධ විභඞ්ගය- පි.66,68,72)
  • තත්‌ථ කතමො විඤ්‌ඤාණක්‌ඛන්‌ධො? දුවිධෙන විඤ්‌ඤාණක්‌ඛන්‌ධො………අත්‌ථි උපාදානියො, අත්‌ථි අනුපාදානියො. එහි විඥානස්කන්ධ කවරේ යත්: ද්විප්‍රකාරයෙකින් විඥානස්කන්ධය වෙයි:……….උපාදානයන්ට හිත වූයෙක් ඇත, උපාදානයන්ට හිත නො වූයෙක් ඇති.(විභඞ්ග ප්‍රකරණය – ස්කන්ධ විභඞ්ගය- පි. 86,88,92)

 

ඉහතින් දක්වන ලද්දේ ස්කන්ධයන් ප්‍රධාන වශයෙන් කොටස් පහක් බවත් එයින් රූපස්කන්ධය උපාදානීය බවත් ඉතිරි ස්කන්ධ සතර උපාදානීය වූවකුත් අනුපාදානීය වූවකුත් ඇති බව විභංගප්‍රකරණයෙහි දක්වා ඇති අන්දමය. මෙහි උපාදානීයා යනු තණ්හා දිට්ඨි යන උපාදාන ධර්මයන්ට අරමුණුවීම් වශයෙන් හිතෛෂී වනුයි උපාදානීයා වේ. එසේ තණ්හා දිට්ඨි ධර්මයන්ට අරමුණු නොවුණුයි අනුපාදානීයා වේ.

මේ අනුව සියලුම රූප වේදනා සංඥා සංඛාර විඤ්ඤාණයෝ පංචස්කන්ධ බවත් ඒවා අතුරින් තණ්හා දිට්ඨි යන කෙලෙස් උපාදාන ධර්මයන්ට අරමුණු වන ස්කන්ධ, උපාදානීය ස්කන්ධ හෙවත් උපාදානාස්කන්ධ බව වටහා ගත යුතුය. එසේ උපාදානයට හිතවන ස්කන්ධ පංචකයට “පංචුපාදානස්කන්ධ” යයි කියනු ලැබේ.

මේ පංචස්කන්ධයන් අතුරිනුත් උපාදානයන්ට හිතවන්නේ මොනවාද, හිත නොවන්නේ මොනවාදැයි ධම්මසංගණීප්‍රකරණයෙහි දක්වා ඇත්තේ මෙසේය. එහි  නික්ෂෙප කාණ්ඩයේ දුක මාතිකාවන්හි උපාදාන ගොච්ඡකයෙහි මෙසේ සඳහන්ව ඇත.

  • කතමෙ ධම්‌මා උපාදානියා? සාසවා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්‌මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා; රූපක්‌ඛන්‌ධො…පෙ.… විඤ්‌ඤාණක්‌ඛන්‌ධො – ඉමෙ ධම්‌මා උපාදානියා. කවර ධර්මයෝ උපාදානීය වෙති යත්? කාමාවචර රූපාවචර අරූපාවචර වූ සාස්‍රව කුශලාකුශලාව්‍යාකෘත ධර්මයෝ යැ රූපස්කන්ධ යැ … විඥානස්කන්ධ යැ යන මේ ධර්මයෝ උපාදානීය වෙත්. (ධම්මසඞ්ගණී ප්‍රකරණය – නික්ෂෙපකාණ්ඩය – පි.454)

මෙය අට්ඨකථා කාණ්ඩයේ දී තවදුරටත් පැහැදිළි කරනුයේ මෙසේය.

  • කතමෙ ධම්‌මා උපාදානියා? තීසු භූමීසු කුසලං, අකුසලං, තීසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, සබ්‌බඤ්‌ච රූපං – ඉමෙ ධම්‌මා උපාදානියා. උපාදානීය (උපාදනයන්ට හිත) ධර්‍මයෝ කවරහ යත්? ත්‍රෛභූමක කුශල යැ, අකුශල යැ, ත්‍රෛභූමක විපාක යැ, ත්‍රෛභූමක ක්‍රියාව්‍යාකෘත යැ, හැම රූපය දැයි මෙහු උපදානීය ධර්‍මයෝ යි. ( ධම්මසඞ්ගණී ප්‍රකරණය – අට්ඨකථාකාණ්ඩය – පි.544)

(සැ.යු. :-බුද්ධ ජයන්ති මුද්‍රණයෙහි මේ පාඨයෙහි අවසානයට “ඉමෙ ධම්මා අනුපාදානීයා” යනුවෙන් දක්වා ඇත්තේ මුද්‍රණ දෝෂයකිනි. එය “ඉමෙ ධම්මා උපාදානීයා” යනුවෙන් නිවැරදි විය යුතුය. )

  • කතමෙ ධම්‌මා අනුපාදානියා? අපරියාපන්‌නා මග්‌ගා ච, මග්‌ගඵලානි ච, අසඞ්‌ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්‌මා අනුපාදානියා. කවර ධර්මයෝ අනුපාදානීය වෙති යත්: අපර්‍ය්‍යාපන්න වූ මාර්ගයෝ ද මාර්ගඵලයෝ ද අසඞ්ඛතධාතු ද යන මොහු අනුපාදානීය ධර්මයෝ වෙත්. ( ධම්මසඞ්ගණී ප්‍රකරණය – නික්ෂෙපකාණ්ඩය – පි.454)

මෙය අට්ඨකථා කාණ්ඩයේ දී තවදුරටත් පැහැදිළි කරනුයේ මෙසේය.

  • කතමෙ ධම්‌මා අනුපාදානියා? චත්‌තාරො මග්‌ගා අපරියාපන්‌නා, චත්‌තාරි ච සාමඤ්‌ඤඵලානි, නිබ්‌බානඤ්‌ච – ඉමෙ ධම්‌මා අනුපාදානියා.. අනුපාදනීය ධර්‍මයෝ කවරහ යත්:අපර්‍ය්‍යාපන්න වූ සතර මාර්‍ගයෝ යැ, සතර ශ්‍රාමණ්‍යඵලයෝ ද, නිර්‍වාණය දැයි මොහු අනුපාදනීය ධර්‍මයෝ යි. ( ධම්මසඞ්ගණී ප්‍රකරණය – අට්ඨකථාකාණ්ඩය – පි.544)

සංක්ෂේපයෙන් පංචුපාදානස්කන්ධ හා අනුපාදානස්කන්ධ

මේ අනුව පංචස්කන්ධය අතුරින්,

(1) සියලු රූපස්කන්ධය උපාදානීය වේ. එමනිසා සියලු රූපය “රූපූපාදානස්කන්ධය” වේ.

(2) වේදනාස්කන්ධයෙන් සියලු කාමාවචර රූපාවචර අරූපාවචර සිත්වල උපදින වේදනාව උපාදානීය වේ. එම නිසා ඒ තුන් භුමියෙහිම සියලු වේදනා “වේදනූපාදානස්කන්ධය” වේ. ලෝකෝත්තර සිත්වල උපදින වේදනාව උපාදානීය නොවන හෙයින් එම සිත්වල වේදනාව වේදනූපාදානස්කන්ධය නොවේ.

(3) සංඥාස්කන්ධයෙන් සියලු කාමාවචර රූපාවචර අරූපාවචර සිත්වල සඤ්ඤාව උපාදානීය වේ. එමනිසා ඒ තුන් භූමියෙහිම සියලු සඤ්ඤා “සඤ්ඤූපාදානස්කන්ධය” වේ. ලෝකෝත්තර සිත්වල උපදින සඤ්ඤාව උපාදානීය නොවන හෙයින් එම සිත්වල සඤ්ඤාව සඤ්ඤූපාදානස්කන්ධය නොවේ.

(4) සංඛාරස්කන්ධයෙන් සියලු කාමාවචර රූපාවචර අරූපාවචර සිත්වල සංඛාර උපාදානීය වේ. එමනිසා ඒ තුන් භූමියෙහිම සියලු සංඛාර “සංඛාරූපාදානස්කන්ධය” වේ. ලෝකෝත්තර සිත්වල උපදින සංඛාරය උපාදානීය නොවන හෙයින් එම සිත්වල සංඛාරය සංඛාරූපාදානස්කන්ධය නොවේ.

(5) විඤ්ඤාණස්කන්ධයෙන් සියලු කාමාවචර රූපාවචර අරූපාවචර සිත් උපාදානීය වේ. එමනිසා ඒ තුන්භූමියෙහි සියලුම සිත් “විඤ්ඤාණූපාදානස්කන්ධය” වේ. ලෝකෝත්තර සිත් උපාදානීය නොවන හෙයින් සියලු ලෝකෝත්තර සිත් විඤ්ඤාණූපාදානස්කන්ධය නොවේ.

අසංඛත ධාතු නිර්වාණයද තණ්හා දිට්ඨිවලට අරමුණු නොවන හෙයින් අනුපාදානීය වේ.

පංචඋපාදානස්කන්ධයන්ගේ බෙදීම ශ්‍රී මුඛ බුද්ධ දේශනාවට අනුව ඉහත පරිද්දෙන් දත යුතුය. තවද බුදු පසේබුදු මහරහතන් වහන්සේලාගේ ඇතුළු සියලු ආර්යයන් වහන්සේලාගේද රූපය උපාදානයන්ට හිත බැවින් “රූපූපාදානස්කන්ධය” ටම අයත් බව වටහා ගත යුතුය. බුදු පසේ බුදු මහරහතන් වහන්සේලාගේ ඇතුලු සියලු ආර්යයන් වහන්සේලාගේ කාමාවචර රූපාවචර අරූපාවචර සිතුත් ඒවායේ යෙදෙන චෛතසිකත් උපාදානස්කන්ධයන්ටම අයත් බව දතයුතුය. සියලු ආර්යයන් වහන්සේලාගේ මාර්ගඵල සිතුත් එහි යෙදෙන චෛතසික ධර්මත්, නිර්වාණයත් කිසිදු උපාදානස්කන්ධයකට අයත් නොවන අතර ඒවා අනුපාදානස්කන්ධ බව වටහා ගත යුතුය.

මීළඟ ලිපියෙන් අපි පංචුපාදානස්කන්ධය පිළිබඳ වඩා විස්තර විග්‍රහයක් හා ඒවා හට ගැනීමට හේතු කවරේද යන්න විස්තර කරන්නෙමු.