හැඳින්වීම [ps2id id=’3′ target=”/]

සියලු ලෝ සත කෙරෙහි පතල මහාකරුණා ඇති මහාසත්ත්වයෝ අත්ලට පැමිණි රහත් පදවි අළුයම මුවින් හෙලා ලූ කෙළ පිඬක් සේ බැහැර කොට බුදු පදවි පිණිස පැරුම් දම් පුරා ගෙන විත් ලොව්තුරු බුද්ධ රාජ්‍යයට පත් වී වදාරන්නාහ. එසේ බුදු බැව් පැමිණ සියක් වසක් වියැළී ගිය බිමකට මහ වැසි වස්වා පොඟා දමන්නා‍ සේ එකොළොස් ගින්නකින් දැවෙන ලෝ සත සිත් විඩා දුරු කරවමින් දහම් වැසි වස්වා වදාරණ සේක.

සසර ගින්නෙන් දැවෙන සත්ත්වයෝ මෙය මොක් මඟය. මෙය මොක් මඟය යැයි පවසමින් හිස ගිය ගිය දෙස දිවයනුයේ විවිධ මිස දිටු ගන්නාහ. අනන්ත සක්වල අපරිමාණ සත්ත්වයන්ගේ සිත් සතන් තුළ පහළ වන මේ අනේක විධ මිසදුටු කැටිකොට තථාගතයෝ ගණනින් දෙසැටක් කොටම වදාරණ සේක. දීඝාගමයෙහි බ්‍රහ්මජාල සුතුර ලෙස පැමිණියාහු මෙසේ වදාළ දෙසැටක් මිසදිටුහුම වෙත්.

මෙලොව කේවල පරිපූර්ණ පරිශුද්ධ බ්‍රහ්මචර්යාව ප්‍රකාශ කරන්නා වූ මේ බුදු සස්නෙන් බැහැරව යම්ම සත්ත්ව කෙනෙක් මොක් මගක් දක්වනුයේ නම් ඒ සියලු මොක් මං මේ දෙසැටක් මිස දුටු තුළටම බැසගන්නාහ. ඉදින් යමෙක් පිරිසිඳු බුදු වදන මෙයැයි කියමින් සස්නෙන් බැහැර වූවක්ම ප්‍රකාශ කෙරෙයි නම් එබඳු මත ද මේ දෙසැටක් මිස දුටු තුළටම ඇතුළත්ව සිටින්නාහ.

එබැවින් පිරිසිඳු සස්න දැක ගැන්මට රිසි කුල පුතුන් විසින් මේ දෙසැටක් මිසදිටු පිළිබඳව තරමක හෝ අවබෝධයක් ලබා ගත යුත්තාහ. එවිට යම් යම්ම මතයක් නිවරදි මෝක්ෂ මාර්ගය ලෙස කිසිවෙක් ප්‍රකාශ කළ ද මතු කියැවෙන දෘෂ්ටීන් හා ඒ මත සසඳා ඒ දෘෂ්ටීන් තුළට යම් මතයක් බැස ගනීද ඒ මතය හැරලීමට පැණැතියන්ට හැකිවන්නේය.‍

මෙකී දෙසැටක් වූ මිසදුටූන්ගේ පූර්ණ අරුත් පැවසීම නම් අපට තබා දම් සෙනෙවි සැරියුත් තෙරුන්ටද නොහැකි වැඩකි. මක්නිසාද යත් මෙය බුද්ධ විෂයම වන බැවිනි. යම් සේ එක්ලක්ෂ සැටදහසක් යොදුන් අයමින් විතරින් වූ මහමෙර අසල රජස් රථ රේණුව මාත්‍රයක්ම වන්නේ ද එසේම දම් සෙනෙවියන් වහන්සේගේ ඥානය අභියස අපගේ ඥානය රජස් රථරේණුව තරම්වත් නොවන්නේය. එබැවින් පිටකාර්ථකථා ටීකාවන්හි පැමිණි ක්‍රමයෙන් අපගේ යථා ශක්තියෙන් එකී දෙසැටක් මිසදිටු පිළිබඳ විස්තර වර්ණනාවක් මෙසේ ලිපි පෙලක් මගින් දක්වන්නෙමු. මේ ලිපි පෙල කියවන්නන් හට දෙසැටක් මිසදිටු පිළිබඳ මූලික අවබෝධයක් ලැබෙනු ඇත. අතිරේක දැනුම කැමතියන් අර්ථකථා ටීකා හා පැරණි සංග්‍රහ ග්‍රන්ථ කියවා දත යුතුය. එසේ සියලු සත්ත්වයෝ මෙකී දෘෂ්ටි ජාලයන් පිළිබඳව අවබෝධය ලබා ගෙන ඒ දෘෂ්ටිජාල විධ්වංසනය කොට දෘෂ්ටි රාග රහිත හෙයින් විරාග වූ ද සියලු දෘෂ්ටි නිරුද්ධ වන හෙයින් නිරෝධ වූ ද ශාන්ත ප්‍රණීත නිවනට පැමිණෙත්වායි පතම්හ.

-මහාවිහාරය-

බ්‍රහ්මජාල සූත්‍රයෙහි පැමිණි දෙසැටක් මිථ්‍යා දෘෂ්ටීන් පිළිබඳ විස්තර කෙරෙන මෙම ලිපි පෙළෙහි මෙම ආරම්භක ලිපියෙන් සූත්‍ර නිදාන ආදියද සිව්මහා බුද්ධ ගර්ජනාවන් පිළිබඳව ද විස්තර කරන්නෙමු.

සිව්මහා බුද්ධ ගර්ජනා [ps2id id=’1′ target=”/]

බ්‍රහ්මජාල සූත්‍ර නිදානය‍

එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවත් බුදුරජාණන් වහන්සේ පන්සියයක් බික් සඟන පිරිවරා රජගහනුවරින් නාලන්දාවට පිටත් වූ සේක. එසමයෙහි සුප්‍රිය පිරිවැජි තෙමේ ද තමන්ගේ බ්‍රහ්මදත්ත මානවක ප්‍රමුඛ අතවැසි පිරිස සමඟ එසේම නාලන්දාවට පිටත් වූයේය. එවිට සුප්‍රිය පිරිවැජි තෙමේ ඉදිරියෙන් යන්නා වූ බුදු පිරිස බලමින් බ්‍රහ්මදත්ත මානවක හට බුදුන්ගේත් දහමුන්ගේත් සඟුන්ගේත් අගුණ කියයි.

මෙසේ අනුක්‍රමයෙන් අම්බලට්ඨික ද්වාරයට පැමිණි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හිරු අස්තයට ගිය බැව් දැන එම නගර ද්වාරයට අභිමුඛ වූ ප්‍රාකාරයෙන් වටකළ රජ උයනෙහි වූ විවිධ චිත්‍රවලින් අලංකාරය කර තිබූ රජුට ක්‍රීඩා කිරීම පිණිස තැනූ ගෘහය හෙයින් “රාජාගාරක” නම් ශාලාවට පිවිසි සේක.

සුප්‍රිය පිරිවැජිතෙමේ ද තම පිරිසෙහි කුඩා මහල්ලන් සිටින බැවින් ද මාර්ගය සොර සතුරන්ගේ බිය ඇති හෙයින් ද බුදුන් වසන තැන දෙවිවරු රක්ෂා කරන හෙයින් ද ඒ උයනටම පිවිස එක් පසෙක තම පිරිවර සමඟ සිටියේය. හෙතෙමේ බුදුන්ගේ බුද්ධශ්‍රීය දැක උපන් ඊර්ෂ්‍යා ඇත්තේ නැවත බ්‍රහ්මදත්ත අතවැසි හට බුදුන්ගේත් දහමුන්ගේත් සඟුන්ගේත් අගුණ කියයි.

බ්‍රහ්මදත්ත අතවැසි තෙමේ “මගේ ආචාර්ය තෙමේ ගිණි අඟුරු ගිලින්නාක් මෙන් රතනත්‍රයේ අගුණ කියයි. රතනත්‍රයේ අගුණ කියන තැනැත්තේ කිසියම්ම ව්‍යසනයකට පැමිණෙන්නේය. ආචාර්යවරයා නරකයට පනින කල අන්තේවාසිකයාද පැනීම කළ යුතු නොවේ යැයි” සිතා පෙරළා රතනත්‍රයේ ගුණ කියයි. මොවුන් දෙදෙනාගේ මේ දෙබස් ඇසූ භික්ෂූන් වහන්සේලා පසුදින අළුයම මණ්ඩලමාල ශාලාවේ රැස්ව සිටියාහු “ඇවැත්නි, ආශ්චර්යය. අත්භූතය. සත්ත්වයන්ගේ ආසය අනුසය දන්නා වූ ද සියලු ඥෙය්‍ය ධර්ම දකින්නා වූ ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සත්ත්වයන්ගේ නා නා අධිමුක්තිය (නා නා අදහස්) මැනවින් අවබෝධ කළ බව මේ සුප්‍රිය පිරිවැජියාගේ හා බ්‍රහ්මදත්ත මානවකයාගේ සංවාදයෙන් මැනවින් පෙනේ යැයි බුදු ගුණ වර්ණනා කරමින් සිටියහ.

මහාකාරුණිකයන් වහන්සේ එදින අළුයම සර්වඥතාඥාන සංඛ්‍යාත බුද්ධ චක්ෂුවෙන් ලෝකය බලන සේක් භික්ෂූන්වහන්සේලාගේ මෙම අල්ලාප සල්ලාපය පිළිවිදි සේක. එසේ දැන මණ්ඩල ශාලාවට වැඩම කොට පනවන ලද වර බුද්ධාසනයෙහි වැඩ හිඳි සේක්, “මහණෙනි, මා මෙහි පැමිණීමට පෙර තොප කවර කථාවකින් යුතුව සිටියාහුද ? මාගේ පැමිණීමෙන් තොපගේ කවර නම් කථාවෙක් අඩාල වී දැයි පිළිවිසි සේක්, භික්ෂූහු “වහන්ස, මෙනම් කථාවෙනැ”යි සියලු පුවත භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැල කර සිටියහ.

තිසරණයෙහි අගුණ අසන කල‍

එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ “මහණෙනි, මෙලොවෙහි යමෙක් බුදුහුගේත් දහමුන්ගේත් සඟුන්ගේත් අගුණ කියන්නේ නම් එවිට නොසතුටට පත් වන කුපිත වන නුඹලාටම එය කරණ කොට ගෙන අන්තරාය වන්නේය. එවිට නුඹලා ඒ පර බස සත්‍යයක දැයි අසත්‍යයක දැයි දැනගන්නාහු දැයි” අසා වදාළ සේක. “වහන්ස, නො දත හැකැයි” භික්ෂූහු පිළිවදන් දුන් කල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ “මහණෙනි, එවිට නුඹලා ඒ අභූතය අභූතය ලෙස විසඳාලිය යුතුය. මේ අභූත වූ අසත්‍ය වූ ව අප කෙරෙහි විද්‍යමාන නොවේ යැයි විසඳාලිය යුතු යැයි වදාළ සේක.

තවදුරටත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාරණ සේක් “මහණෙනි, මෙලොවෙහි යමෙක් බුදුහුගේත් දහමුන්ගේත් සඟුනගේ ගුණ කියන්නේ නම් එවිට සතුටු වන උස්ව නැඟුණු ප්‍රීති ඇති නුඹලාට එය කරණය කොට ගෙන අන්තරාය වන්නේය. මහණෙනි, එහිලා නුඹලා ඒ භූතය භූතයක් ලෙසට ප්‍රතිඥා කළ යුත්තාහ. මේ භූත වූව සත්‍ය වූව අප කෙරෙහි විද්‍යමාන වේ යැයි ප්‍රතිඥා කළ යුතු යැයි” වදාළ සේක.

අනතුරුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ “මහණෙනි, මෙලොවෙහි පෘථග්ජන තෙමේ බුදුහුගේ ගුණ වයනුයේ අල්පමාත්‍ර වූම ශීල ගුණය දැක ගුණ වයයි. කවර ගුණයකදැයි විමසා සූත්‍රයෙහි පැමිණි ක්‍රමයෙන් චූළ ශීලය, මධ්‍යම ශීලය, මහා ශීලය වදාළ සේක.

උත්තරීතර සර්වඥතා ඥානය

මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෘථග්ජන වූ බ්‍රහ්මදත්ත මානවකයාගේ ගුණ වර්ණනාවට හේතු වූ ඔහු දත් බුදු ගුණ වදාරා අනතුරුව මණ්ඩලමාලයේ වැඩහුන් භික්ෂූන් වර්ණනා කළ අන්‍ය සත්ත්ව අසාධාරණ වූ පරම ගම්භීර වූ පරමුත්තරිය වූ සර්වඥතා ඥානයාගේ ගුණමහත්වය වදාරණ සේක්, “මහණෙනි, මෙලොව යම්හු තථාගතයන් වහන්සේගේ යථාභූත ගුණ මැනවින් කියන්නාහු නම්, ඔවුන් විසින් කිවයුතු වූ තථාගතයන් වහන්සේ තමන් වහන්සේ විශේෂ නුවණින් දැන ප්‍රකාශ කරන්නා වූ මහසමුදුර සේ ගම්භීර වූ, ගම්භීර බැවින්ම දැකීමට දුෂ්කර වූ, එබැවින් ම අවබෝධයට පහසු නොවූ, සියලු ක්ලේශ පරිළාහයන් සන්සිඳුණා වූ, අමාරස පරයා ප්‍රණීත වූ, තර්කයට හසු නොවන්නා වූ, ඉතා සියුම් වූ, නුවණැත්තන් විසින් ම දත යුතු වූ තවත් ‘ධර්මයෝ’ ඇත්තාහ” යනුවෙන් වදාළ සේක. මෙහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එකක් වූ සර්වඥතා ඥානය “ධර්මයෝ” යන බහුවචන පදයෙන් කුමක් හෙයින් වදාළේද යත්, දසබල ඤාණ, චතුවෛසාරද්‍ය ඥාන ආදී අනෙකුත් බුද්ධ ඥාන වනාහි එක් එක් අනුරූප වූ අදාළ වූ විෂයක් අරමුණු කරන සදුපදේශ ඥානයෝය. නමුදු මේ සර්වඥතාඥාන තෙම වනාහි සියලු ආරම්මණයන්හි පවත්නා හෙයින් නිශ්ප්‍රදේශ ඥානය වේ. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සර්වඥතා ඥානයාගේ සර්වාරම්මණතාවය සලකා මෙහි “ධර්මයෝ” යන පදය බහුවචනයෙන් වදාළ සේක.

සූත්‍රයෙහිදී සර්වඥතා ඥානයේ ප්‍රභේද දේශනා නොකළේ මන්ද?

ඉන් අනතුරුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ සර්වඥතා ඥානයාගේ ගුණ වදාරණ සේක් එහි ප්‍රභේද වූ සත්‍ය ඥාන, පටිච්චසමුප්පාද ඥාන ආදී වශයෙන් ඥාන ප්‍රභේද නොවදාරා, “මහණෙනි, මෙලොව ඇතැම් මහණ බමුණු කෙනෙක් ඇත” යනාදී වශයෙන් ඒ සර්වඥතා ඥානයෙන් දක්නා දේ වදාළ සේක.

එයට හේතු කිමෙද යත්, සතර ස්ථානයකට පැමිණ ලොව්තුරා බුදුරජාණන් වහන්සේලාගේ මහත් වූ ධර්ම ගර්ජනාවක් පවතින්නාහ. දේශනා කළ යුතු වූ ධර්මයාගේ අර්ථවල අනේකවිධ බැවින්ද, දුරානුබෝධ බැවින්ද නොයෙක් න්‍යායන්හි පවත්නා වූ ‍බොහෝ ප්‍රභේද සහිත වූ ඒ දේශනාව ධර්ම ගර්ජනාවක් වන්නේය. තවද ඒ සතරස්ථානවල විෂය ප්‍රභේදයන්හි ඥානය බැසගෙන පවතින්නේය. තවද ඒ සතර ස්ථානයන්හි දේශනා ඥානයාගේ ද ප්‍රතිවේධ ඥානයාගේ ද මහත් උදාර බව ප්‍රකට වන හෙයින් බුද්ධ ඥානයේ මහත්භාවය ද ප්‍රකට වන්නේය. එසේම ඒ සතර ස්ථානයන් පිළිබඳ දේශනාවද ගම්භීර ත්‍රිලක්ෂණ සහිත වූ ශුන්‍යතා ප්‍රතිසංයුක්තද වන්නාහ. ඒ කවර සතරෙක්ද යත්,

  1. විනය පැනවීමෙහි ලා බුද්ධ ගර්ජනාව‍

කෙසේ නම් විනය ශික්ෂාපද පැනවීම බුද්ධ ගර්ජනාවක් වන්නේද? මෙය ලහු ඇවතකි. මෙය ගරු ඇවතකි යයි ද, මෙය පිළියම් සහිත ඇවතකි. මෙය පිළියම් රහිත ඇවතකි යයිද, මෙය ඇවතට පත්වීමකි. මෙය ඇවතට පත් නොවීමක යයි ද, මෙය උපසපන් බවින් චුත කරවන ඇවතකි. මෙය පිළියම් කොට නැගී සිටිය යුතු ඇවතකි. මෙය තවෙකෙක් හමුවෙහි දෙසිය යුතු ඇවතකි යයිද මෙය ලෝකවද්‍ය වූ අකුශල සිතින්ම පත්වන ඇවතකි. මෙය බුද්ධ ආඥාවෙන් පත්වන ප්‍රඥප්තිවද්‍ය ඇවතකි යයි ද වශයෙන් ද, මෙනම් සිදුවීමෙහි මේ ඇවත පැනවිය යුතුය යනාදී වශයෙන්ද යයි මෙසේ හටගත් සිදුවීමෙහි සිකපද පැනවීම ලොව්තුරා බුදුවරයෙකුට හැර අනෙකෙකුට කළ නොහැක්කකි. අන්‍යයන්ට ඒ සඳහා ශක්තියක් නොමැත. එය අන්‍යයන්ට අවිෂය වූවකි. තථාගතයන් වහන්සේටම විෂය වේ. මෙසේ විනය පැනවීමෙහි ලා ලොව්තුරා බුදුවරුන්ගේ බුද්ධ ගර්ජනාව මහත් වේ. බුද්ධ ඥානය ඒ තුළට බැසගෙන පවතී. එයින් බුද්ධ ඥානයේ මහත්භාවය ද ප්‍රකට වේ. ඒ දේශනාවද ගැඹුරු වුවක් ත්‍රිලක්ෂණ සහිත වූවක් ශුන්‍යතා ප්‍රතිසංයුක්ත වූවක් වෙයි.

  1. භූම්‍යන්තරයෙහි ලා බුද්ධ ගර්ජනාව

භූමි අන්තරය වනාහි ධර්මයන්ගේ අවස්ථා විශේෂය ද ස්ථාන හෙවත් භූමි විශේෂය ද යනුවෙන් දෙවැදෑරුම් වේ. එහි අවස්ථා විශේෂය නම් සති, විරිය ආදී ධර්මයන්ගේ ඉන්ද්‍රිය, බල, බොජ්ඣංග, මාර්ගාංග ආදී වශයෙන් ඇති ක්‍රියාත්මක වන ආකාරයාගේ වෙනසයි. ස්ථාන විශේෂය හෙවත් භූමි විශේෂය නම් කාමාවචර, රූපාවචර ආදී භූමි භේදයයි.

මෙසේ මේ ධර්මයෝ නම් සතර සතිපට්ඨානයෝය, සම්‍යක් ප්‍රධානයෝය, ඉන්ද්‍රියෝය, බලයෝය ආදී වශයෙන් බෝධිපාක්ෂික ධර්මයෝ ද, මේ ධර්මයෝ පංචස්කන්ධයෝය, දොළොස් ආයතනයෝය, අටළොස් ධාතුහුය, චතුරාර්ය සත්‍යයෝය, දෙවිසි ඉන්ද්‍රියෝය යනාදී වශයෙන් ද ඒ දහමුන් අතුරින් මේ ධර්මයෝ කාමාවචරයෝය, මේ ධර්මයෝ රූපාවචරයෝය යනාදී වශයෙන් ද මේ ධර්මයෝ ලෞකිකයෝය, මේ ධර්මයෝ ලෝකෝත්තරයෝය යනාදී වශයෙන් ද යයි මෙසේ සූවිසි පට්ඨාන නය සහිත වූ අනන්ත නය සමන්වාගත වූ අභිධර්ම පිටකය බෙද බෙදා දේශනා කිරීමට ලොව්තුරා බුදුවරයෙකුට හැර අන්‍යයෙකුට හැකියාවක් හෝ බලයක් හෝ නැත. එය අන්‍යයන්ට අවිෂය. එය තථාගතයන් වහන්සේටම විෂය වූවකි. මෙසේ භූමන්තරය දේශනා කිරීමෙහි ලා ලොව්තුරා බුදුවරුන්ගේ බුද්ධ ගර්ජනාව මහත් වේ. බුද්ධ ඥානය ඒ තුළට බැසගෙන පවතී. එයින් බුද්ධ ඥානයේ මහත්භාවය ද ප්‍රකට වේ. ඒ දේශනාවද ගැඹුරු වුවක් ත්‍රිලක්ෂණ සහිත වූවක් ශුන්‍යතා ප්‍රතිසංයුක්ත වූවක් වෙයි.

  1. පටිච්චසමුප්පාදය දැක්වීමෙහි ලා බුද්ධ ගර්ජනාව

එසේම දොළොස් වැදෑරුම් පටිච්චසමුප්පාද ධර්මයන්ට පැමිණ “යම් මේ අවිද්‍යාවක් වේද එය සංස්කාරයන්ට ඉපදීම් වශයෙන් ප්‍රත්‍ය වේ. පැවතීම් වශයෙන් ප්‍රත්‍ය වේ. නිමිත්ත වශයෙන් ප්‍රත්‍ය වේ. ආයූහණ වශයෙන් ප්‍රත්‍ය වේ. සංයෝග වශයෙන් ප්‍රත්‍ය වේ. පළිබෝධ වශයෙන් ප්‍රත්‍ය වේ. සමුදය වශයෙන් ප්‍රත්‍ය වේ. හේතු වශයෙන් ප්‍රත්‍ය වේ. ප්‍රත්‍ය වශයෙන් ප්‍රත්‍ය වේ.” යනාදී නව ආකාරයකින් දක්වා එසේම සංඛාර ආදිය විඤ්ඤාණ ආදීන්ට නව නව ආකාරවලින් ප්‍රත්‍ය වන සැටි ත්‍රි අංග ත්‍රි සන්ධි චතු සංඛේප වීසති ආකාර පටිච්චසමුප්පාදය බෙද බෙදා දේශනා කිරීමට ලොව්තුරා බුදුවරයෙකුට හැර අන් අයෙකුට හැකියාවක් හෝ බලයක් නැත. එය තථාගතයන් වහන්සේටම විෂය වූවකි. මෙසේ පටිච්චසමුප්පාද දේශනාවට පැමිණ ලොව්තුරා බුදුවරුන්ගේ බුද්ධ ගර්ජනාව මහත් වේ. බුද්ධ ඥානය ඒ තුළට බැසගෙන පවතී. එයින් බුද්ධ ඥානයේ මහත්භාවය ද ප්‍රකට වේ. ඒ දේශනාවද ගැඹුරු වුවක් ත්‍රිලක්ෂණ සහිත වූවක් ශුන්‍යතා ප්‍රතිසංයුක්ත වූවක් වෙයි.

  1. සමයාන්තර දැක්වීමෙහි ලා බුද්ධ ගර්ජනාව

එසේම මෙලොවෙහි පුද්ගලයෝ සතර දෙනෙක් ශාස්වතවාදීහු වෙත්, පුද්ගලයෝ සතර දෙනෙක් ඒකච්ච ශාස්වතවාදීහු වෙත් ආදී වශයෙන් ද ඔවුහු මේ හේතුවෙන් මේ දෘෂ්ටියට පැමිණුනාහුය යනාදී වශයෙන් ද ලොව ඇති තාක් සත්ත්ව සන්තානයන්හි ද අතීතයෙහි සත්ත්ව සන්තානයන් තුළ උපන්නා වූ ද අනාගතයෙහි සත්ත්ව සන්තානවල උපදින්නා වූ ද සියලු දෘෂ්ටීන් දෙසැට වැදෑරුම් කොට නිරවුල් කොට දක්වා දේශනා කිරීමට ලොව්තුරා බුදුවරයෙකුට හැර අන්‍යයෙකුට හැකියාවක් හෝ බලයක් නැත. එය තථාගතයන් වහන්සේටම විෂය වූවකි. මෙසේ සමයාන්තර දේශනාවට පැමිණ ලොව්තුරා බුදුවරුන්ගේ බුද්ධ ගර්ජනාව මහත් වේ. බුද්ධ ඥානය ඒ තුළට බැසගෙන පවතී. එයින් බුද්ධ ඥානයේ මහත්භාවය ද ප්‍රකට වේ. ඒ දේශනාවද ගැඹුරු වුවක් ත්‍රිලක්ෂණ සහිත වූවක් ශුන්‍යතා ප්‍රතිසංයුක්ත වූවක් වෙයි.‍

මෙසේ මේ සතර ස්ථානයන්ට පැමිණ ලොව්තුරා බුදුවරුන්ගේ බුද්ධ ගර්ජනාවෝ වන්නාහ. මේ බ්‍රහ්මජාල සූත්‍රයෙහිද සමයාන්තර දැක්වීමට පැමිණ මහත් වූ බුද්ධ ගර්ජනාවක් වන බැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සර්වඥතා ඥානයෙහි ප්‍රභේද දේශනා නොකොට ඊට අරමුණු වන්නා වූ දෙසැටක් මිථ්‍යා දෘෂ්ටීන් දේශනා කිරීම් වශයෙන් “මහණෙනි, මෙලොව ඇතැම් මහණ බමුණු කෙනෙක් ඇත” යනාදී වශයෙන් සමයාන්තර බුද්ධ ගර්ජනාව ආරම්භ කොට වදාළ සේක.

මීළඟ ලිපියෙන් අපි දෙසැටක් මිථ්‍යා දෘෂ්ටීහු කවරහුද ඒවා සඳහා අර්ථකථා ටීකාවන්හි පැමිණි ක්‍රමයෙන් වචනාර්ථ ද පවසන්නෙමු.

නෙළුම්ගල මහා විහාරවාසී,

හික්කඩුවේ ඤාණවිහාරීී හිමි

දෙසැටක් මිසදිටු සැකෙවින් [ps2id id=’2′ target=”/]

පසුගිය ලිපියෙන් අපි බ්‍රහ්මජාල සූත්‍ර නිදානය ආදියද සිව් මහා බුද්ධ ගර්ජනාවන් පිළිබඳ ව ද විස්තර කළෙමු. මෙවර ලිපියෙන් දෙසැටක් මිසදිටු පිළිබඳ සංක්ෂේප විස්තරයක් හා ඒ වචනාර්ථ සඳහා අර්ථකතා ටීකා වන්හි පැමිණි වචනාර්ථද  දක්වන්නෙමු.

පූර්වාන්ත කල්පිත දෘෂ්ටි යනු කුමක්ද?

“පුබ්බන්තං කප්පෙත්වා විකප්පෙත්වා ගණ්හන්තීති පුබ්බන්තකප්පිකා. පුබ්බන්ත කප්පෝ වා ඒතේසං අත්ථීති පුබ්බන්තකප්පිකා” යනු අටුවා ය. (දීඝ නිකාය අට්ඨ කථාව I – හේ. මු. 73)

“පූර්වාන්ත කෙළවර කල්පනා කොට වඩාත් කල්පනා කොට ගනිත් නුයි පුබන්තකප්පිකාය. නැතහොත් පූර්වාන්ත කල්පනාව මොවුන්ට ඇත්තේ නුයි පුබ්බන්තකප්පිකාය.”

 මෙහි පූර්වාන්තය යනු සත්‍ත්වයන්ගේ අතීත සසර පැවැත්මයි. පුබ්බන්තකප්පිකයෝ වනාහි පෙර ජාති සිහි කිරීම් වශයෙන් හෝ පෙර ජාතීන් පිළිබඳ ව හුදු තර්ක කිරීමෙන් හෝ මෙම දෘෂ්ටි වලට බැස ගන්නා හෙයින් පුබ්බන්තකප්පිකයෝ යැයි කියති.

මෙය ටීකාවෙහි ද,

“යස්‌මා පන තෙ තං පුබ්‌බන්‌තං පුරිමසිද්‌ධෙහි තණ්‌හාදිට්‌ඨිකප්‌පෙහි කප්‌පෙත්‌වා, ආසෙවනබලවතාය විචිත්‌තවුත්‌තිතාය ච විකප්‌පෙත්‌වා අපරභාගසිද්‌ධෙහි අභිනිවෙසභූතෙහි තණ්‌හාදිට්‌ඨිග්‌ගාහෙහි ගණ්‌හන්‌ති අභිනිවිසන්‌ති පරාමසන්‌ති, තස්‌මා වුත්‌තං ‘‘පුබ්‌බන්‌තං කප්‌පෙත්‌වා විකප්‌පෙත්‌වා ගණ්‌හන්‌තී’’ (දීඝනිකාය ටීකා – බ්‍රහ්මජාල සුත්ත වණ්ණනා) යයි දැක්වීය.

අර්ථය:-

 “යම් හෙයකින් වනාහි ඒ මෙකී දෘෂ්ටිය ගත් යෝගීහු පෙර භාවනා බලයෙන් දැන ගත් ඒ සංසාරයේ අතීත ජීවිත ස්වභාවයන් තෘෂ්ණා දෘෂ්ටි කල්පනාවන් ගෙන් කල්පනා කොට නැවත නැවත සිතීමෙන් වන බලවත් ආසේවනයෙන් ද විවේක භාවනා පැවැත්මෙන් හිඳිමින් කල්පනා කොට ද පසු කලෙක ඒ දෘෂ්ටි සහගත සිතින් කල්පනා කිරීමෙන් දැඩිව ඇලීම් වශයෙන් බැස ගත් තණ්හා දෘෂ්ටි වලින් එකී පූර්වාන්ත දෘෂ්ටිය ගනිත්. දැඩිව බැස ගනිත්. පරාමර්ශනය කරත්. එබැවින් අර්ථ කතාවෙහි “පුබ්බන්තං කප්පෙත්වා විකප්පෙත්වා ගණ්හන්තී” යයි කීය.

මේ අනුව සංක්ෂේප වශයෙන් භාවනාමය ඥානයකින් පෙර ජාති බලා හෝ හුදු තර්කානුකූලව පෙර ජාති සිතා හෝ පූර්ව ජාති අරභයා යම් දෘෂ්ටියක් ඇතිකර ගනී නම් එය පූර්වාන්ත කල්පිත දෘෂ්ටි යයි දත යුතුය. එසේ පූර්වාන්ත කල්පිත දෘෂ්ටි ඇතියෝ පූර්වාන්ත කල්පිතයෝ හෙවත් “පුබ්බන්තකප්පිකා” යයි දත යුතුය.

අපරාන්තකල්පිත දෘෂ්ටි යනු කුමක්ද?

“අනාගතකොට්ඨාසසංඛාතං අපරන්තං කප්පෙත්වා? ගණ්හන්තීති අපරන්තකප්පිකා. අපරන්තකප්පෝ වා ඒතේසං අත්ථීති අපරන්තකප්පිකා”  යනු අටුවා ය. (දීඝනිකාය අට්ඨකථා හේ.මු. 84)

 “අනාගත භව වල ජීවිත කොට්ඨාස සංඛ්‍යාත අපරාන්තය පිළිබඳව කල්පනා කොට තෘෂ්ණා දෘෂ්ටි වශයෙන් ගන්නේ නුයි අපරන්තකප්පිකා ය. අපරන්තකල්පිත සංඛ්‍යාත දෘෂ්ටිය හෝ මොවුන්ට ඇත්තේ නුයි අපරන්තකප්පිකා නම් වෙයි.

 පෙර පුබ්බන්තකප්පිකයන් කෙරෙහි කී අයුරින්ම මොවුන් ද දිබ්බචක්ඛු ඤාණයෙන් අනාගත ජීවිත දැක හෝ තමන් ලැබූ රූප අරූප සමාපත්ති අත්විඳ හෝ හුදු තර්කානුකූලව සිතා හෝ අනාගත භව සංඛ්‍යාත ජීවිතය පිළිබඳව තණ්හා දෘෂ්ටි වශයෙන් ඇති කරගන්නා මතිමතාන්තර අපරාන්තකල්පික දෘෂ්ටි වෙයි. එබඳු අපරාන්තකල්පික දෘෂ්ටි ගත් තැනැත්තෝ අපරාන්ත කල්පිතයෝ හෙවත් “අපරන්තකප්පිකා” නම් වේ.

පුබ්බන්ත කප්පිකයන්ගේ දෘෂ්ටියට ආධාර වූ ලෝකය සහ ආත්මය

අර්ථ කතාවෙහි “සස්‌සතං අත්‌තානඤ්‌ච ලොකඤ්‌චාති රූපාදීසු අඤ්‌ඤතරං අත්‌තාති ච ලොකොති ච ගහෙත්‌වා තං සස්‌සතං අමරං නිච්‌චං ධුවං පඤ්‌ඤපෙන්‌ති. යථාහ – ‘‘රූපං අත්‌තා චෙව ලොකො ච සස්‌සතො චාති අත්‌තානඤ්‌ච ලොකඤ්‌ච පඤ්‌ඤපෙන්‌ති තථා වෙදනං, සඤ්‌ඤං, සඞ්‌ඛාරෙ, විඤ්‌ඤාණං අත්‌තා චෙව ලොකො ච සස්‌සතො චාති අත්‌තානඤ්‌ච ලොකඤ්‌ච පඤ්‌ඤපෙන්‌ති” යනුවෙන් දැක්වූහ. (දීඝ නිකාය අට්ඨකථා – හේ.මු. 74)

 තේරුම:-

“සස්සතං අත්තානඤ්ච ලෝකඤ්ච යනු රූපාදී ස්කන්ධ පඤ්චකය අතුරින් එක්තරා උපාදානස්කන්ධයක් ආත්මය යයි ද ලෝකය යයි ද ගෙන එය ශාස්වතය. අමරණීය ය. ස්ථිරය යි පණවත්. යම් සේ පෙළෙහි “රූපය ආත්මය මෙන්ම ලෝකය ද වෙයි. එය ශාස්වත ද වෙයි යනුවෙන් ආත්මයත් ලෝකයත් පණවත්. වේදනා -පෙ- සංඥා – සංඛාර – විඤ්ඤාණය ආත්මය මෙන්ම ලෝකය ද වෙයි. එය ශාස්වත ද වෙයි යනුවෙන් ආත්මයත් ලෝකයත් පණවත්” යනුවෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළේ ද ඒ මේ අර්ථය සඳහාය.”

මීට අර්ථ සපයන ටීකාචාරීන් වහන්සේ, “එකෙකස්‌මිඤ්‌ච ‘‘අත්‌තා’’ති, ‘‘ලොකො’’ති ච ගහණවිසෙසං උපාදාය පඤ්‌ඤාපනං හොතීති ආහ ‘‘රූපාදීසු අඤ්‌ඤතරං අත්‌තා ච ලොකො චාති ගහෙත්‌වා’’ති. අමරං නිච්‌චං ධුවන්‌ති සස්‌සතවෙවචනානි. මරණාභාවෙන වා අමරං, උප්‌පාදාභාවෙන සබ්‌බථාපි අත්‌ථිතාය නිච්‌චං, ථිරට්‌ඨෙන විකාරාභාවෙන ධුවං. ‘‘යථාහා’’තිආදිනා යථාවුත්‌තමත්‌ථං නිද්‌දෙසපටිසම්‌භිදාපාළීහි විභාවෙති. අයඤ්‌ච අත්‌ථො ‘‘රූපං අත්‌තතො සමනුපස්‌සති, වෙදනං, සඤ්‌ඤං, සඞ්‌ඛාරෙ, විඤ්‌ඤාණං අත්‌තතො සමනුපස්‌සතී’’ති ඉමිස්‌සා පඤ්‌චවිධාය සක්‌කායදිට්‌ඨියා වසෙන වුත්‌තො. ‘‘රූපවන්‌තං අත්‌තාන’’න්‌තිආදිකාය පන පඤ්‌චදසවිධාය සක්‌කායදිට්‌ඨියා වසෙන චත්‌තාරො චත්‌තාරො ඛන්‌ධෙ ‘‘අත්‌තා’’ති ගහෙත්‌වා තදඤ්‌ඤං ‘‘ලොකො’’ති පඤ්‌ඤපෙන්‌තීති අයම්‌පි අත්‌ථො ලබ්‌භති. තථා එකං ඛන්‌ධං ’’අත්‌තා’’ති ගහෙත්‌වා තදඤ්‌ඤෙ අත්‌තනො උපභොගභූතො ලොකොති, සසන්‌තතිපතිතෙ වා ඛන්‌ධෙ ‘‘අත්‌තා’’ති ගහෙත්‌වා තදඤ්‌ඤෙ ‘‘ලොකො’’ති පඤ්‌ඤපෙන්‌තීති එවම්‌පෙත්‌ථ අත්‌ථො දට්‌ඨබ්‌බො. එත්‌ථාහ – සස්‌සතො වාදො එතෙසන්‌ති කස්‌මා වුත්‌තං, නනු තෙසං අත්‌තා ලොකො ච සස්‌සතොති අධිප්‌පෙතො, න වාදො ති? සච්‌චමෙතං, සස්‌සතසහචරිතතාය පන ‘‘වාදො සස්‌සතො’’ති වුත්‌තං යථා ‘‘කුන්‌තා පචරන්‌තී’’ති. සස්‌සතො ඉති වාදො එතෙසන්‌ති වා ඉති-සද්‌දලොපො දට්‌ඨබ්‌බො. අථ වා සස්‌සතං වදන්‌ති ‘‘ඉදමෙව සච්‌ච’’න්‌ති අභිනිවිස්‌ස වොහරන්‌තීති සස්‌සතවාදා, සස්‌සතදිට්‌ඨිනොති එවම්‌පෙත්‌ථ අත්‌ථො දට්‌ඨබ්‌බො.” (දීඝනිකාය ටීකා – බ්‍රහ්මජාල සුත්ත වණ්ණනා) යයි දැක්වූහ.

තේරුම:-

“එක් එක් ස්කන්ධයන් හි ආත්මය යනුවෙන් ද ලෝකය යනුවෙන්ද ගන්නා ආකාර විශේෂය ගෙන එකී පැනවීම් වේ යැයි දැක්වීමට “රූපාදීසු අඤ්ඤතරං අත්තා ච ලෝකෝ චාති ගහෙත්වා”  යයි අර්ථ කතාවෙහි කීවේය. අමරං නිච්චං ධුවං යනු ශාස්වතයට පරියාය වචනයන්ය. එහි මරණයේ අභාවය හෙයින් අමරං ය. ඉපදීම ගේ අභාවයෙන් සියලු තන්හි සියලු කල්හි ඇති බැවින් නිච්චං ය. ස්ථිර අර්ථයෙන් වෙනස්වීමගේ අභාවයෙන් ධුවං ය. “යථාහ” යනාදියෙන් අර්ථකතාවෙහි දක්වන ලද පෙළෙන් ගත් උදෘතපාඨ නිද්දේස පාළි පටිසම්භිදා පාලි මගින් දක්වයි. (එම පාඨ එම ග්‍රන්ථවල සඳහන් ය.) මේ කියන ලෝකය සහ ආත්මය යන පදයන්ගෙන් අර්ථය “රූපය ආත්මය වශයෙන් දකියි, වේදනාව, සංඥාව, සංඛාරය, විඤ්ඤාණය ආත්මය වශයෙන් දකියි” යන මේ පංච විධ සක්කාය දෘෂ්ටියන් ගේ වශයෙන් වදාරන ලදී. “ආත්මය රූපවත්ය” යන ආදියෙන් වනාහි පසළොස් ආකාර සක්කාය දෘෂ්ටියන්ගේ වශයෙන් සතරක් සතරක් ස්කන්ධ “ආත්මය” යයි ගෙන එයින් අන්‍යවූ ස්කන්ධය “ලෝකය” යයි පණවත් යන මේ අර්ථය ද ලබයි. එසේම එක් ස්කන්ධයක් “ආත්මය” යයි ගෙන එයින් අන්‍ය වූ ස්කන්ධ සතර තමාගේ පරිහරණය කරන ලෝකය යයි යන මේ අර්ථය ද ලබයි. තවද ස්වසන්තානය වශයෙන් ගත් ස්කන්ධ පඤ්චකය ආත්මය යයි ගෙන එයින් අන්‍ය වූ බාහිර ස්කන්ධ ලෝකය යයි පණවත් යයි මෙසේද එහි අර්ථය දත යුතුය.

මේ අනුව සංක්ෂේප වශයෙන් පුබ්බන්ත කප්පිකයෝ වරෙක එක් ස්කන්ධයක් ලෝකයත් ආත්මයත් ලෙස සැලකූ බවත්, තවත් වරෙක එක් ස්කන්ධයක් ආත්මය ලෙස ගෙන ඉතිරි ස්කන්ධ සතර ලෝකය ලෙස සැලකූ බවත්, තවත් වරෙක ස්කන්ධ සතරක් ආත්මය ලෙස ගෙන අනෙක් ස්කන්ධය ලෝකය ලෙස සැලකූ බවත් තවත් වරෙක ස්වසන්තානගත ස්කන්ධ පඤ්චකය ආත්මය ලෙස සලකා බාහිර ස්කන්ධයෝ ලෝකය ලෙස සැලකූ බවත් දත යුතුය.

පුබ්බන්ත කප්පිකයන්ගේ දෘෂ්ටියට ආධාර වූ ලෝකයේ අන්තවත් බව හා අනන්තවත් බව

 අර්ථ කතාවෙහි “අන්‌තසඤ්‌ඤී ලොකස්‌මිං විහරතීති පටිභාගනිමිත්‌තං චක්‌කවාළපරියන්‌තං අවඩ්‌ඪෙත්‌වා තං – ‘‘ලොකො’’ති ගහෙත්‌වා අන්‌තසඤ්‌ඤී ලොකස්‌මිං විහරති, චක්‌කවාළපරියන්‌තං කත්‌වා වඩ්‌ඪිතකසිණො පන අනන්‌තසඤ්‌ඤී හොති, උද්‌ධමධො අවඩ්‌ඪෙත්‌වා පන තිරියං වඩ්‌ඪෙත්‌වා උද්‌ධමධො අන්‌තසඤ්‌ඤී, තිරියං අනන්‌තසඤ්‌ඤී.” (දීඝ නිකාය අට්ඨකථා – හේ.මු. 81) යයි දැක්වූහ.

තේරුම:-

“අන්තසඤ්ඤී ලෝකස්මිං විහරති යනු පටිභාග නිමිත්ත සක්වල කෙළවර කොට නොවඩා එය ලෝකය යැයි ගෙන ලෝකයෙහි අන්තසංඥාවෙන් වාසය කරයි. සක්වල කෙළවර කොට වඩන ලද කසිණය ඇති පුද්ගලයා වනාහි අනන්ත සඤ්ඤී තැනැත්තේ වෙයි. ඉහළට පහළට කසිණය නොවඩා තිරසට පමණක් කසිණ නිමිත්ත වඩා ඉහළ පහළ කෙළවරවල් කෙරෙහි අන්ත සඤ්ඤා ඇත්තේ හෝ වෙයි. තිරස කෙරෙහි අනන්ත සංඥා ඇති ඇත්තේ වෙයි.”

මේ අනුව සංක්ෂේප වශයෙන් ඇතැම් භාවනා වැඩීමෙන් උපදවනා කසිණ පටිභාග නිමිත්ත පතුරවන ප්‍රමාණය අනුව ලෝකයේ අන්තවත් හා අනන්ත බව පනවයි. මෙහිදී ඔවුහු කසිණාලෝකය ලෝකය ලෙසට සලකයි.

අමරාවික්ෂේපවාදය යනු කුමක්ද?

 අටුවාවෙහි “න මරතීති අමරා. කා සා? එවන්‌තිපි මෙ නොතිආදිනා නයෙන පරියන්‌තරහිතා දිට්‌ඨිගතිකස්‌ස දිට්‌ඨි චෙව වාචා ච. විවිධො ඛෙපොති වික්‌ඛෙපො, අමරාය දිට්‌ඨියා වාචාය ච වික්‌ඛෙපොති අමරාවික්‌ඛෙපො, සො එතෙසං අත්‌ථීති අමරාවික්‌ඛෙපිකා,” (දීඝ නිකාය අට්ඨකථා – හේ.මු. 81) යයි දැක්වූහ.

තේරුම:-

“විනාශ නොවන්නේ නුයි අමරා නම් වේ. ඒ අමර භාවය කුමක්ද? මෙයද මාගේ දෘෂ්ටිය නොවේ යන ආදී ක්‍රමයෙන් කෙළවරක් නැති දෘෂ්ටිගතිකයාගේ දෘෂ්ටිය මෙන්ම වචනද අමරා නම් වේ. විවිධ වූ කැළඹීම ඇත්තෙනුයි වික්ෂේප නම් වේ. අමර දෘෂ්ටියෙන් ද අමර වචනවලින් ද පර වාදීන් වික්ෂේප කරන හෙයින් අමරා වික්ෂේප නම් වේ. ඒ දෘෂ්ටිය මොවුන්ට ඇත්තේනුයි අමරා වික්ෂේපිකාය. වෙනත් අර්ථ ක්‍රමයක් ද වෙයි. අමරා නම් මත්ස්‍ය විශේෂයක් වෙයි. ඒ මත්ස්‍යයා මතුවීම් යටයාම් ආදී වශයෙන් දියෙහි හැසිරෙනුයේ අල්වා ගැනීමට නොහැකිය. එසේම මෙම වාදය ද එහෙ මෙහෙ දුවයි. නියමිත ග්‍රහණයකට නොපැමිණෙයි නුයි අමරා වික්ෂේප යැයි කියනු ලැබේ. ඒ අමරාවික්ෂේප දෘෂ්ටිය මොවුන්ට ඇත්තේ නුයි අමරාවික්ෂේප නම් වේ.”

සංක්ෂේපයෙන් නිවැරදි පිහිටීමක් නැතිව මුඛයට පැමිණෙන පැමිණෙන බස් කියන්නන්ගේ වාද අමරා වික්ෂේප වාද නම් වේ.

අධිච්චසමුප්පන්නිකා යනු කවරහු ද?

අටුවාවෙහි “අධිච්‌චසමුප්‌පන්‌නො අත්‌තා ච ලොකො චා’’ති දස්‌සනං අධිච්‌චසමුප්‌පන්‌නං. තං එතෙසං අත්‌ථීති අධිච්‌චසමුප්‌පන්‌නිකා. අධිච්‌චසමුප්‌පන්‌නන්‌ති අකාරණසමුප්‌පන්‌නං.” (දීඝ නිකාය අට්ඨකථා – හේ.මු. 83) යයි දැක්වූහ.

තේරුම:-

“ආත්මයත් ලෝකයත් අකාරණව ප්‍රත්‍ය රහිතව උපන්නේය යන දර්ශනය අධිච්චසමුප්පන්න නම් වේ. ඒ අධිච්චසමුප්පන්න දෘෂ්ටිය මොවුන්ට ඇත්තේ නුයි අධිච්චසමුප්පන්නිකා නම් වේ. ‘අධිච්චසමුප්පන්නං’ යනු හේතු රහිතව උපන්නේය යන අර්ථයයි.”

සංක්ෂේප වශයෙන් ස්කන්ධ ධර්මයන් හේතු-ප්‍රත්‍ය රහිතව හට ගන්නේය යන දෘෂ්ටිය ඇති අහේතුක වාදීන් අධිච්චසමුප්පන්නිකා නම් වේ.

උද්ධමාඝාතනිකසඤ්ඤී වාද ඇත්තෝ යනු කවරහු ද?

 අටුවාවෙහි “උද්‌ධමාඝාතනිකාති ආඝාතනං වුච්‌චති මරණං, උද්‌ධමාඝාතනා අත්‌තානං වදන්‌තීති උද්‌ධමාඝාතනිකා. සඤ්‌ඤීති පවත්‌තො වාදො, සඤ්‌ඤීවාදො, සො එතෙසං අත්‌ථීති සඤ්‌ඤීවාදා.” (දීඝ නිකාය අට්ඨකථා – හේ.මු. 84) යයි දැක්වීය.

 තේරුම:-

“උද්ධමාඝතනිකා යන්නෙහි මරණයට ආඝාතනං යයි කියනු ලැබේ. මරණින් මතු ආත්මයක් කියත් යයි උද්ධමාඝතනිකා නම් වේ. සංඥාවක් සහිතය යයි පවත්නා වාදය සඤ්ඤීවාද නම් වේ. ඒ වාදය මොවුන්ට ඇත්තේ නුයි සඤ්ඤීවාදා නම් වේ.

 සංක්ෂේපයෙන් මරණින් මතු සංඥාවක් සහිත ආත්මභාවයක් ඇත්තේය යන වාද ඇති අයට උද්ධමාඝාතනිකසඤ්ඤීවාද ඇත්තෝය යයි කියති.

දිට්ඨධම්ම නිබ්බාන වාදීහු කවරහු ද?

අටුවාවෙහි “දිට්‌ඨධම්‌මනිබ්‌බානවාදෙ දිට්‌ඨධම්‌මොති පච්‌චක්‌ඛධම්‌මො වුච්‌චති, තත්‌ථ තත්‌ථ පටිලද්‌ධත්‌තභාවස්‌සෙතං අධිවචනං. දිට්‌ඨධම්‌මෙ නිබ්‌බානං දිට්‌ඨධම්‌මනිබ්‌බානං, ඉමස්‌මිංයෙව අත්‌තභාවෙ දුක්‌ඛවූපසමනන්‌ති අත්‌ථො. තං වදන්‌තීති දිට්‌ඨධම්‌මනිබ්‌බානවාදා යයි කීහ. (දීඝ නිකාය අට්ඨකථා – හේ.මු. 86)

තේරුම:-

“දිට්ඨධම්ම නිබ්බාන වාදයෙහි දිට්ඨධම්මෝ යනු ප්‍රත්‍යක්ෂ ධර්ම කියනු ලැබේ. ඒ ඒ තන්හි ලැබුවා වූ ආත්ම භාවයට මෙය පරියාය වචනයකි. ප්‍රත්‍යක්ෂ හෙවත් ලැබුවා වූ ආත්මභාවයෙහි ම නිර්වාණය දිට්ඨධම්ම නිබ්බාණ නම් වේ. ලැබුවා වූ මේ ආත්මභාවයෙහි ම දුක් නිම වන්නේ ය සංසිඳුවන්නේය යන අර්ථයයි. ඒ දෘෂ්ටිය කියත් නුයි දිට්ඨධම්ම නිබ්බාන වාදීහු යැයි කියයි.“

සංක්ෂේප වශයෙන් ලැබුවා වූ ආත්ම භාවයෙහි දී ම ධ්‍යාන සුවය හෝ පංචකාම සුවය හෝ විඳිමින් ගත කරන්ට ලැබීම පරම නිර්වාණය යයි මොවුහ සලකත්.

ඉහතින් දක්වන ලදුයේ පෙරකී දෙසැටක් දෘෂ්ටීන්ගේ අර්ථ උකහා ගැනීමට අවැසි මූලික වචනාර්ථයන් ය. සංක්ෂේප වශයෙන් ඉහත දක්වන ලද දෘෂ්ටි 62 මෙසේ වෙන් වශයෙන් දැක්විය හැක.

  • සස්සතවාද දෘෂ්ටි 04
  1. භාවනා බලයෙන් ජාති ලක්ෂයක් බලා මෙම දෘෂ්ටියෙහි බැසගන්නන්
  2. භාවනා බලයෙන් පූර්ව ජාති කල්ප දහයක් බලා මෙම දෘෂ්ටියෙහි බැසගන්නන්
  3. භාවනා බලයෙන් ජාති කල්ප හතළිහක් බලා මෙම දෘෂ්ටියෙහි බැසගන්නන්
  4. භාවනා බලයෙන් තොරව හුදු කාරණා ඇසීමෙන් හා තර්කයෙන් බැස ගැනීමෙන් මෙම දෘෂ්ටියෙහි බැසගන්නන්
  • ඒකච්ච සස්සතවාද දෘෂ්ටි 04
  1. භාවනා බලයෙන් ආභස්සර ලොවින් චුතව පොළෝ තලයෙහි පහළ වූ බ්‍රහ්ම විමානයෙහි උපන් පළමු සත්වයා දැක මෙම දෘෂ්ටියෙහි බැස ගන්නන්
  2. ඛිඩ්ඩාපදෝසිකා දෙව්ලොවින් චුතව පොළෝ තලයෙහි පහළව ඒ එක් එක් පෙර භවය භාවනා බලයෙන් දැක මෙම දෘෂ්ටියෙහි බැසගන්නන්
  3. මනෝපදෝසිකා දෙව්ලොවින් චුතව පොළෝ තලයෙහි පහළව ඒ එක් එක් පෙර භවය භාවනා බලයෙන් දැක මෙම දෘෂ්ටියෙහි බැසගන්නන්
  4. සිත නිත්‍ය හා කය අනිත්‍ය වශයෙන් ගෙන තර්කයෙන් මෙම දෘෂ්ටියෙහි බැසගන්නන්
  • අන්තානන්තික වාද දෘෂ්ටි 04
  1. භාවනාවෙන් උපදවන ලද කසිණ නිමිත්ත සීමිත දුරක් පතුරවා ඒ කසිණ නිමිත්ත ලෝකය ලෙස ගෙන ලෝකය අන්තවත් යැයි දෘෂ්ටියෙහි බැසගන්නන්
  2. එසේ උපදවන ලද කසිණ නිමිත්ත අනන්ත දුරක් පතුරුවා ඒ කසිණ නිමිත්ත ලෝකය ලෙස ගෙන ලෝකය අනන්තවත් යයි දෘෂ්ටියෙහි බැසගන්නන්
  3. කසිණ නිමිත්ත තිරස්ව අනන්ත දුරක් පතුරවා ඉහලට පහලට නොපතුරවා ඒ කසිණ නිමිත්ත ලෝකය ලෙස ගෙන ලෝකය අන්තවත් හා අනන්තවත් යන දෘෂ්ටියෙහි බැසගන්නන්
  4. භාවනාවකින් තොරව හුදු තර්කයෙන් ඉහත දෘෂ්ටි තුනම පිළිකෙව් කොට ලෝකය අන්තවත් මෙන්ම අනන්තවත් ද නොවේ යන දෘෂ්ටියෙහි බැසගන්නන්
  • අමරා වික්ෂේප වාද දෘෂ්ටි 04
  1. නියමාකාරයෙන් කුසලය හා අකුසලය නොදැන නොදන්නා යමක් කීමෙන් වන මුසාවාදයට බියෙන් මෙයද මාගේ දෘෂ්ටිය නොවේ මෙය ද මාගේ දෘෂ්ටිය නොවේ යනාදී වශයෙන් වාග් වික්ෂේපයට පැමිණෙන අමරාවික්ෂේපවාදීන්
  2. ඉහත ආකාරයටම කුසලාකුශලය දැක්වීමේදී විය හැකි උපාදානයට බියෙන් වාක් වික්ෂේපයට පැමිණෙන අමරාවික්ෂේප වාදීන්
  3. ඉහත අයුරින්ම කුසලාකුශලය දැක්වීමේදී මෙරමා මාගෙන් පැන අසා ම පීඩාවට පත්කරයි යන බියෙන් වාක්වික්ෂේපයට පැමිණෙන අමරාවික්ෂේප වාදීන්
  4. නුවණ මද බව හා මුලා බව හේතුවෙන් අසන පැනයට එයද මාගේ දෘෂ්ටිය නොවේ එය ද මාගේ දෘෂ්ටිය නොවේ යනාදී වශයෙන් වාක් වික්ෂේපයට පැමිණෙන අමරාවික්ෂේප වාදීන්
  • අධිච්ච සමුප්පන්නික දෘෂ්ටි 02
  1. අසඤ්ඤසත්ත්ව තලයෙන් චුත වූ අයෙක් මේ තලයෙහි ඉපිද භාවනා වඩා පෙර ආත්ම භාවයේ සංඥාවගේ උත්පත්තියක් නොදැක හේතු රහිතව උපන්නේ යැයි සිතා ලෝකයත් ආත්මයත් හේතු රහිතව උපදින්නේ ය යන දෘෂ්ටියෙහි බැසගන්නන්
  2. භාවනාවකින් තොරව හුදු විතර්කයෙන් ලෝකයත් ආත්මයත් හේතු රහිතව උපදින්නේය යන දෘෂ්ටියෙහි බැසගන්නන්
  • උද්ධමාඝතනික සඤ්ඤීවාද දෘෂ්ටි 16
  1. මරණින් මතු නිත්‍ය වූ සංඥාව සහිත වූ රූපී ආත්මයක් ඇත්තේය යන දෘෂ්ටිය.
  2. මරණින් මතු නිත්‍ය වූ සංඥාව සහිත වූ අරූපී ආත්මයක් ඇත්තේය යන දෘෂ්ටිය.
  3. මරණින් මතු නිත්‍ය වූ සංඥාව සහිත වූ රූපී ද වූ අරූපී ද වූ ආත්මයක් ඇත්තේය යන දෘෂ්ටිය.
  4. රූපී ද නොවූ අරූපී ද නොවූ නිත්‍ය වූ සංඥාව සහිත වූ ආත්මයක් මරණින් මතු ඇත්තේ යන දෘෂ්ටිය.
  5. අන්තවත් බවක් ඇති නිත්‍ය වූ සංඥා සහිත වූ ආත්මයක් මරණින් මතු ඇතැයි යන දෘෂ්ටිය.
  6. අනන්තවත් බවක් ඇති නිත්‍ය වූ සංඥා සහිත වූ ආත්මයක් මරණින් මතු ඇතැයි යන දෘෂ්ටිය.
  7. අන්තානන්ත බවක් ඇති නිත්‍ය වූ සංඥා සහිත වූ ආත්මයක් මරණින් මතු ඇතැයි යන දෘෂ්ටිය.
  8. අන්ත ද නොවන අනන්ත ද නොවන බවක් ඇති නිත්‍ය වූ සංඥාව සහිත වූත් ආත්මයක් මරණින් මතු ඇතැයි යන දෘෂ්ටිය.
  9. ඒකත්ත සඤ්ඤී ආත්ම භාවය මරණින් මතු නිත්‍ය වූ සංඥාව සහිත වූත් ආත්මයක්ය යන දෘෂ්ටිය.
  10. නානත්තසඤ්ඤී ආත්ම භාවය මරණින් මතු නිත්‍ය වූ සංඥාව සහිත වූත් ආත්මයක්ය යන දෘෂ්ටිය.
  11. පරිත්තසඤ්ඤී ආත්ම භාවය මරණින් මතු නිත්‍ය වූත් සංඥාව සහිත වූත් ආත්මයක්ය යන දෘෂ්ටිය.
  12. අප්පමානසඤ්ඤී ආත්ම භාවය මරණින් මතු නිත්‍ය වූත් සංඥාව සහිත වූත් ආත්මයක්ය යන දෘෂ්ටිය.
  13. ඒකන්ත සුඛී වූ ආත්ම භාවය මරණින් මතු නිත්‍ය වූත් සංඥාව සහිත වූත් ආත්මයක්ය යන දෘෂ්ටිය.
  14. ඒකන්ත දුක්ඛී වූ ආත්ම භාවය මරණින් මතු නිත්‍ය වූත් සංඥාව සහිත වූත් ආත්මයක්ය යන දෘෂ්ටිය.
  15. සුඛ දුක්ඛී වූ ආත්ම භාවය මරණින් මතු නිත්‍ය වූත් සංඥාව සහිත වූත් ආත්මයක්ය යන දෘෂ්ටිය.
  16. අදුක්ඛම සුඛී වූ ආත්ම භාවය මරණින් මතු නිත්‍ය වූත් සංඥාව සහිත වූත් ආත්මයක්ය යන දෘෂ්ටිය.
  • උද්ධමාඝතනික අසඤ්ඤවාද දෘෂ්ටි 08
  1. මරණින් මතු නිත්‍ය වූ සංඥාව රහිත වූ රූපී ආත්මයක් ඇත්තේය යන දෘෂ්ටිය.
  2. මරණින් මතු නිත්‍ය වූ සංඥාව රහිත වූ අරූපී ආත්මයක් ඇත්තේය යන දෘෂ්ටිය.
  3. මරණින් මතු නිත්‍ය වූ සංඥාව රහිත වූ රූපී ද වූ අරූපී ද වූ ආත්මයක් ඇත්තේය යන දෘෂ්ටිය.
  4. රූපී ද නොවූ අරූපී ද නොවූ නිත්‍ය වූ සංඥාව රහිත වූ ආත්මයක් මරණින් මතු ඇත්තේ යන දෘෂ්ටිය.
  5. අන්තවත් බවක් ඇති නිත්‍ය වූ සංඥා රහිත වූ ආත්මයක් මරණින් මතු ඇතැයි යන දෘෂ්ටිය.
  6. අනන්තවත් බවක් ඇති නිත්‍ය වූ සංඥා රහිත වූ ආත්මයක් මරණින් මතු ඇතැයි යන දෘෂ්ටිය.
  7. අන්තානන්ත බවක් ඇති නිත්‍ය වූ සංඥා රහිත වූ ආත්මයක් මරණින් මතු ඇතැයි යන දෘෂ්ටිය.
  8. අන්ත ද නොවන අනන්ත ද නොවන බවක් ඇති නිත්‍ය වූ සංඥාව රහිත වූත් ආත්මයක් මරණින් මතු ඇතැයි යන දෘෂ්ටිය.
  • උද්ධමාඝතනික නේවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤවාද දෘෂ්ටි 08
  1. මරණින් මතු නිත්‍ය වූ සංඥාවක් ඇත්තේද නැති නැත්තේද නැති රූපී ආත්මයක් ඇත්තේය යන දෘෂ්ටිය.
  2. මරණින් මතු නිත්‍ය වූ සංඥාවක් ඇත්තේද නැති නැත්තේද නැති අරූපී ආත්මයක් ඇත්තේය යන දෘෂ්ටිය.
  3. මරණින් මතු නිත්‍ය වූ සංඥාවක් ඇත්තේද නැති නැත්තේද නැති රූපී ද වූ අරූපී ද වූ ආත්මයක් ඇත්තේය යන දෘෂ්ටිය.
  4. රූපී ද නොවූ අරූපී ද නොවූ නිත්‍ය වූ සංඥාවක් ඇත්තේද නැති නැත්තේද නැති ආත්මයක් මරණින් මතු ඇත්තේ යන දෘෂ්ටිය.
  5. අන්තවත් බවක් ඇති නිත්‍ය වූ සංඥාවක් ඇත්තේද නැති නැත්තේද නැති ආත්මයක් මරණින් මතු ඇතැයි යන දෘෂ්ටිය.
  6. අනන්තවත් බවක් ඇති නිත්‍ය වූ සංඥාවක් ඇත්තේද නැති නැත්තේද නැති ආත්මයක් මරණින් මතු ඇතැයි යන දෘෂ්ටිය.
  7. අන්තානන්ත බවක් ඇති නිත්‍ය වූ සංඥාවක් ඇත්තේද නැති නැත්තේද නැති ආත්මයක් මරණින් මතු ඇතැයි යන දෘෂ්ටිය.
  8. අන්ත ද නොවන අනන්ත ද නොවන බවක් ඇති නිත්‍ය වූ සංඥාවක් ඇත්තේද නැති නැත්තේද නැති ආත්මයක් මරණින් මතු ඇතැයි යන දෘෂ්ටිය.
  • උච්ඡේදවාද දෘෂ්ටි 07
  1. දිබ්බචක්ඛුවෙන් චුතිය පමණක් දැක හෝ මනුලොව මරණින් මතු ආත්මභාවය විනාශයට යන්නේය යයි උච්ඡේද දෘෂ්ටි ගත්තවුන්
  2. දිබ්බචක්ඛුවෙන් කාමාවචර දිව්‍යලෝක සයෙහි ඉපදීම පමණක් දැක එහි මරණින් මතු ආත්මභාවය විනාශයට යන්නේ යයි උච්ඡේද දෘෂ්ටි ගත්තවුන්
  3. දිබ්බචක්ඛුවෙන් රූපාවචර බ්‍රහ්මලෝක පමණක් දැක එහි මරණින් මතු ආත්මභාවය විනාශයට යන්නේ යැයි උච්ඡේද දෘෂ්ටි ගත්තවුන්
  4. දිබ්බචක්ඛුවෙන් ආකාසඤ්චායතන අරූපතලය දැක එහි මරණින් මතු ආත්මභාවය විනාශයට යන්නේ යයි උච්ඡේද දෘෂ්ටි ගත්තවුන්
  5. දිබ්බචක්ඛුවෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතන අරූපතලය දැක එහි මරණින් මතු ආත්මභාවය විනාශයට යන්නේ යයි උච්ඡේද දෘෂ්ටි ගත්තවුන්
  6. දිබ්බචක්ඛුවෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතන අරූපතලය දැක එහි මරණින් මතු ආත්මභාවය විනාශයට යන්නේ යයි උච්ඡේද දෘෂ්ටි ගත්තවුන්
  7. දිබ්බචක්ඛුවෙන් නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන අරූප තලය දැක එහි මරණින් මතු ආත්මභාවය විනාශයට යන්නේ යයි උච්ඡේද දෘෂ්ටි ගත්තවුන්
  • පරම දිට්ඨ ධම්ම නිබ්බානවාදී දෘෂ්ටි 05
  1. ලැබුවා වූ ආත්මයෙහි පංචකාමගුණයෙන් සන්තර්පණය වූ ආත්මය පරමදිට්ඨධම්ම නිර්වාණයට පැමිණියේය යන දෘෂ්ටි ගත්තවුන්
  2. ලැබුවා වූ ආත්මයෙහි ප්‍රථම ධ්‍යානයෙන් සන්තර්පණය වූ ආත්මය පරමදිට්ඨධම්ම නිර්වාණයට පැමිණියේය යන දෘෂ්ටි ගත්තවුන්
  3. ලැබුවා වූ ආත්මයෙහි දෙවන ධ්‍යානයෙන් සන්තර්පණය වූ ආත්මය පරමදිට්ඨධම්ම නිර්වාණයට පැමිණියේය යන දෘෂ්ටි ගත්තවුන්
  4. ලැබුවා වූ ආත්මයෙහි තුන්වන ධ්‍යානයෙන් සන්තර්පණය වූ ආත්මය පරමදිට්ඨධම්ම නිර්වාණයට පැමිණියේය යන දෘෂ්ටි ගත්තවුන්
  5. ලැබුවා වූ ආත්මයෙහි සතරවන ධ්‍යානයෙන් සන්තර්පණය වූ ආත්මය පරමදිට්ඨධම්ම නිර්වාණයට පැමිණියේය යන දෘෂ්ටි ගත්තවුන්

මෙතුවකින් දෙසැටක් වූ මිථ්‍යා දෘෂ්ටීන් පිළිබඳව කෙටියෙන් වචනාර්ථ පැහැදිලි කිරීම හා දෘෂ්ටි බෙදා දැක්වීම කරන ලදී. මෙකී දෘෂ්ටීන්ට සත්ත්වයන් බැස ගන්නා ආකාරය පිළිබඳව මීළඟ ලිපි වලින් දක්වන්නෙමු.

නෙළුම්ගල මහා විහාරවාසී,

හික්කඩුවේ ඤාණවිහාරීී හිමි

සත්වයන් දෙසැටක් මිසදිටීන්ට බැස ගන්නා ආකාරය [ps2id id=’4′ target=”/]

පසුගිය ලිපියෙන් අපි දෙසැටක් මිසදිටු වල මූලික බෙදීමක් දක්වා එකී වර්ග කිරීම් වලදී භාවිතා කළ ඇතැම් පදවල අර්ථ විග්‍රහ කොට නැවත දෘෂ්ටි සැට දෙකම වෙන වෙනම දැක්වූයෙමු. මෙවර ලිපියෙන් අපි එකී දෘෂ්ටීන් අතුරින් සස්සත, ඒකච්ච සස්සත, අන්තානන්තික දෘෂ්ටීන්ට සත්වයන් බැස ගන්නා ආකාරය විස්තර කරන්නෙමු.

  1. සස්සතවාද දෘෂ්ටි හතරට බැස ගන්නා ආකාරය

මෙලොව ඇතැම් මහණ බමුණු කෙනෙක් ගිහිගෙයින් නික්ම තවුස්දම් පුරන්නාහු වීරිය වඩා පූර්වේනිවාසානුස්සති ඥානය උපදවාගන්නා හ. ඔවුහු යම් සීමා පිරිසිඳීමකින් යුතුව අතීත භව දැක ඒ මමම භවයෙන් භවයට සැරිසැරුවෙමි යි වරදවා වටහාගෙන ආත්මය නිත්‍යය යි පවසත් නොයෙක් කල්ප වලදී ලෝකය නැසී උපන්නේ වුවද භාවනාවෙන් අරමුණු කරන සෑම අත්භවයෙක්හිම ලෝකයෙහි ඇති බව අත්දකින බැවින් ද ලෝකය නිත්‍ය යයි කියති.

ඒ බැව් බ්‍රහ්මජාල සූත්‍රයෙහි මෙසේ දක්වයි. “සස්සතෝ අත්තා ච ලෝකෝ ච වඤ්ඣා කූටට්ඨෝ ඒසිකට්ඨායිට්ඨිතෝ” – ආත්මයත් ලෝකයත් ශාස්වත ය . (සදාකාලිකය) වඳ ගව දෙනක් මෙන් කිසිවක් නො උපදවන්නේය. පර්වත කූටයක් මෙන් ස්ථිරව පිහිටියේය. ඉන්ද්‍රකීලයක් සේ නිශ්චලය.”

 මෙයින් මේ දෘෂ්ටිගතිකයෝ ආත්මයේත් ලෝකයේත් නිත්‍ය බව, සදාකාලික බව, වෙනස් නොවන බව දක්වති. එසේ පවසන ඒ දෘෂ්ටිගතිකයෝ මෙසේද පවසත්. “තෙව සත්තා සන්ධාවන්ති සංසරන්ති. චවන්ති උප්පජ්ජන්ති – ඒ සත්වයෝ ම මේ අත්බැවින් අන් අත්බැවකට යති. අනෙක් අනෙක් භවයකට සංචාර කරත්. චුත වෙති. උපදිති.” (දීඝනිකාය I – බුජමු 22) යනුවෙනි.

මේ වාක්‍යයෙන් මේ දෘෂ්ටිගතිකයෝ පෙර තමන් දරාසිටි “ලෝකය හා ආත්මය ශාස්වතය, ස්ථිරය, නිශ්චලය” යන ස්වකීය වාදය ම “චුත වෙයි.  උපදියි” යන අනිත්‍ය ලක්ෂණ ප්‍රකාශයන් තුළින් බිඳ දමති.

මෙය දෘෂ්ටි ගතිකයන්ගේ ස්වභාවයය. ඔවුහු ස්ථිර මතකයක නොපිහිටයි. එබැවින් අට්ඨකතාවෙහි “ඉදානි ‘‘සස්‌සතො අත්‌තා ච ලොකො චා’’ති වත්‌වා ඉදානි තෙ ච සත්‌තා සන්‌ධාවන්‌තීතිආදිනා වචනෙන අයං දිට්‌ඨිගතිකො අත්‌තනායෙව අත්‌තනො වාදං භින්‌දති, දිට්‌ඨිගතිකස්‌ස දස්‌සනං නාම න නිබද්‌ධං, ථුසරාසිම්‌හි නිඛාතඛාණු විය චඤ්‌චලං, උම්‌මත්‌තකපච්‌ඡියං පූවඛණ්‌ඩගූථගොමයාදීනි විය චෙත්‌ථ සුන්‌දරම්‌පි අසුන්‌දරම්‌පි හොති යෙවාති වුත්‌තං.” – දැන් ‘තේව සත්තා සන්ධාවන්ති’ යනාදී වචනයෙන් මේ දිට්ඨිගතික තෙමේ තමා විසින්ම තමන්ගේ වාදය බිඳියි. දිට්ඨිගතිකයාගේ දර්ශනය නම් නිතර එක ලෙස නොපවතියි. දහයියා ගොඩක සිටුවන ලද කණුවක් සේ චංචලය. උමතු වූවකු ගේ ගමන් මල්ලෙහි කැවුම් කෑලි, අසූචි, ගොම ආදිය තිබෙන්නා සේ දිට්ඨිගතිකයාගේ දෘෂ්ටියෙහි ද සුන්දර වූවද අසුන්දර වූවද ඇත්තේ මැ යි කියන ලදී” (දීඝ නිකාය අට්ඨකථා I – හේ.මු. 75) යයි සඳහන් කරන ලදී.

සස්සතවාදීන් සිව්දෙන

මෙලෙස දෘෂ්ටියට බැස ගන්නා මොවුන් පෙර ජාති සිහි කරන කාල ප්‍රමාණය අනුව දෘෂ්ටි ගතිකයන් තිදෙනෙක් ලැබෙන්නේය.

ඔවුහු නම් ජාති ලක්ෂයක්, කල්ප දහයක්, කල්ප හතළිහක් පෙර ජාති සිහි කරන්නෝය වශයෙනි.

තවත් අයෙක් භාවනාවෙන් තොරව හුදු කාරණා ඇසීමෙන් හා තර්කයෙන් දෘෂ්ටියට බැසගනී.

මේ ශාස්වතවාදයෙහි භාවනාවෙන් තොරව හුදු කාරණා ඇසීමෙන් හා තර්කයෙන් දෘෂ්ටියට බසින්නා දෘෂ්ටියට බැසගනුයේ මෙසේය.

මෙලොව ඇතැම් මහණ බමුණු කෙනෙක් තර්ක කරන සුලු වූයේ විමසන සුලු වූයේ තර්කයෙන් කරුණු සලකා බලා රුචි අරුචිකම් අනුව ලෝකයත් ආත්මයත් ශාස්වතය. වඳ ය. ගල් කුළක් මෙන් නිශ්චලව පිහිටියේ යයි දෘෂ්ටියට බැස ගනී.

මෙහි ලා තර්ක කරන්නෝ සතර දෙනෙක් වෙති.

  1. අනුශ්‍රවණයෙන් තර්ක කරන්නාය.
  2. පෙර ජාති සිහි කිරීමෙන් තර්ක කරන්නාය.
  3. ලැබීම් අනුව තර්ක කරන්නාය.
  4. හුදු තර්ක කරන්නාය.

එහිලා යමෙක් “භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙර වෙස්සන්තර නම් රජු වූයේය යනාදිය අසා “එසේ වී නම් වෙස්සන්තර රජු වූයේත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේමය. එබැවින් ආත්මය ශාස්වතය” යනුවෙන් තර්ක කරනුයේ දෘෂ්ටියක් ගනී. හෙතෙමේ අනුශ්‍රවණයෙන් තර්ක කරන්නාය.

ඇතමෙක් පෙර ජාති දෙක තුනක් සිහි ‍කොට “මම ම පෙර අසවල් නම් ඇති තැනැත්තේ වූයෙමි. එබැවින් ආත්මය ශාස්වත” යයි තර්ක කරනුයේ පෙර ජාති සිහි කිරීමෙන් තර්ක කරන්නාය.

යමෙක් වනාහි තමන්ට බොහෝ සෙයින් ධන සම්පත් ආදිය ලැබෙන බැවින් “යම් සේ දැන් මගේ ආත්මය සුඛිත වූයේ ද අතීතයෙහි ද මෙබඳු ම විය. අනාගතයෙහි ද මෙසේ වන්නේය” යයි තර්ක කොට ශාස්වත දෘෂ්ටියට බැස ගන්නේ ය. මේ ලැබීම් අනුව තර්ක කරන්නා ය. “මෙසේ වුනොත් මෙසේ වෙයි. මෙසේ වුනොත් මෙසේ නොවෙයි” ආදී වශයෙන් හුදු තර්කයෙන්ම දෘෂ්ටියට බැස ගනුයේ හෙතෙමේ හුදු තර්ක කරන්නා වෙයි. මේ ශාස්වත වාදයෙහි ලා සතර වැදෑරුම් වූ ම තර්ක කරන්නන් ගත හැකිය.

මෙහිදී මොවුන්ගේ විමසා බැලීම නුවණින් සිදුවන්නක් නොවේ. එබැවින් ටීකාචාර්යන් වහන්සේ “වීමංසා නාම විචාරණා, සා පනෙත්‌ථ අත්‌ථතො පඤ්‌ඤාපතිරූපකො ලොභසහගතචිත්‌තුප්‌පාදො, මිච්‌ඡාභිනිවෙසො වා අයොනිසොමනසිකාරො, පුබ්‌බභාගෙ වා දිට්‌ඨිවිප්‌ඵන්‌දිතන්‌ති දට්‌ඨබ්‌බා. – වීමංසා යනු විචාරා බැලීමයි. මෙහිලා ඒ විචාරණාව අර්ථ වශයෙන් ප්‍රඥා ප්‍රතිරූපක වූ ලෝභ සහගත චිත්තුප්පාදයයි. නැතහොත් මිථ්‍යාදෘෂ්ටි වශයෙන් දැඩිව වැළඳගන්නා අයෝනිසෝ මනසිකාරයයි. නැතහොත් පූර්වභාගයෙහි (දෘෂ්ටියට බැස ගැනීමට පෙර) සිතෙහි වූ දෘෂ්ඨීන්ගේ කම්පනයයි” (දීඝනිකාය ටීකා – බ්‍රහ්මජාල සුත්ත වණ්ණනා) යනුවෙන් දැක්වීය.

එබැවින් මෙහි සිව්වැනි දෘෂ්ටිගතිකයා මේ අයුරින් ලැබෙන්නේ යැයි දත යුතු. කියන ලද අයුරින් සිව්වැදෑරුම් වූ ශාස්වතවාදීහු ලැබෙත් යයි දත යුතුය.

  1. ඒකච්ච සස්සතවාද දෘෂ්ටි හතරට බැස ගන්නා ආකාරය

1. දීර්ඝ කාලයක් ඇවෑමෙන් මේ සක්වළ කල්පාන්තයේ දී විනාශ වී නැවත සකස් වී පවතින කාලයෙහි මේ සක්වළෙහි හිස් බ්‍රහ්ම විමානයක් පහළ වන්නේය. ඉක්බිති ආයුෂ හෝ පුණ්‍ය ශක්තිය හෝ ක්ෂය වූ ආභස්සර බඹලොවින් චුත වූ සත්වයෙක් ඒ විමානයෙහි පහළ වී අති දීර්ඝ කාලයක් මනෝ කායිකව ප්‍රීතිය ආහාර කොට ආකාශචාරීව වසනුයේ බොහෝ කලක් හුදෙකලාව සිටීමෙන් අන්‍ය වූ සත්වයෙක් ද මෙහි පැමිණෙන්නේ නම් මැනැවැයි සිතයි. අනතුරුව ආභස්සර බඹලොවින් චුත වූ අන්‍ය වූ සත්වයෙක් ද ඉන් චුතව මෙහි විත් මොහු සේම හිදියි. එහිදී පළමුව පහළ වූ සත්ත්ව තෙමේ “මෙහි මට පසු යම් සත්ව කෙනෙක් පහළ වී ද හෙතෙමේ මාගේ කැමැත්ත නිසා පහළ වූවෙකි. එබැවින් මම මහබඹු වෙමි. ඊශ්වර වෙමි. සියල්ලන්ගේ මැවුම්කරු වෙමි” යනාදීන් සිතයි.

ඒ පසුව පහළ වූ සත්ත්ව තෙමේ ද මෙහි අපි පළමුව යම් සත්ව කෙනෙක් දුටුවෙමු ද හෙතෙමේ පළමුව උපන්නේය. අපි පසුව උපන්නෙමු. එහෙයින් හෙතෙමේම මහබඹු වෙයි. ඊශ්වර වෙයි. සියල්ලන්ගේ මැවුම්කරු වෙයි” යනුවෙන් සිතයි.

පසු කලෙක බඹලොවින් චුතව ආ සත්ව කෙනෙක් මේ සක්වළෙහි ම පහළ වී ගිහි ගෙයින් නික්ම තවුස්දම් පුරා පෙර ජාති සිහි කිරීමේ නුවණ උපදවාගෙන ඒ පෙර එක් අත්බැවක් ම දකියි. ඉන් පෙර භව නොදකියි. පෙර භව නොදක්නා නිසාම ඒ පළමුව උපන් සත්වයා ප්‍රථම ව සිටිනු දැක “යම් ඒ බ්‍රහ්මයෙක් පළමු ව සිටියේ ද හෙතෙමේ මහා බ්‍රහ්මයාය. ඊශ්වරය. සියල්ලේ මැවුම්කරු ය. (ඒ් බ්‍රහ්මයාගේ උපත නොදැක) හෙතෙමේ නිත්‍යය. (ඒ බ්‍රහ්මයාගේ මරණය නොදැක නොමැරෙයි සිතා) ස්ථිරය. ශාස්වතය. නොපෙරළෙන ස්වභාව ඇත්තෙකි. පසුව උපන් අපි වනාහි අනිත්‍ය වෙමු. අස්ථිර වෙමු. අල්ප ආයුෂ ඇත්තෝ වෙමු. මැරෙන ස්වභාව ඇත්තෝ වෙමු” යයි මුල් සත්වයාට සාපේක්ෂව ලෝකයත් ආත්මයත් ශාස්වත යැයි ද අනෙක් පසුව උපන් සත්වයන්ට සාපේක්ෂව ලෝකයත් ආත්මයත් අශාස්වත යැයිද දෘෂ්ටියකට බැස ගනියි.

මෙලෙස ද ලෝකයේ ඇතැම් මහණ බමුණු කෙනෙක් ලෝකයත් ආත්මයත් කොටසක් ශාස්වතය යන දෘෂ්ටියට බැස ගනිති.

මෙහිදී ඇතැම් කෙනෙකුට පූර්ව භවය සිහිකරන සත්ත්වයනට තමන් චුතව ආ බඹලොව නොපෙනෙන්නේ මන්ද යන ගැටළුව ඉපිදිය හැක. ඊට පිළිතුරු වශයෙන් ටිකාචාරීන් වහන්සේ “නනු ච දෙවානං උපපත්‌තිසමනන්‌තරං ‘‘ඉමිස්‌සා නාම ගතියා චවිත්‌වා ඉමිනා නාම කම්‌මුනා ඉධූපපන්‌නා’’ති පච්‌චවෙක්‌ඛණා හොතීති? සච්‌චං හොති, සා පන පුරිමජාතීසු කම්‌මස්‌සකතඤ්‌ඤාණෙ සම්‌මදෙව නිවිට්‌ඨජ්‌ඣාසයානං. ඉමෙ පන සත්‌තා පුරිමාසුපි ජාතීසු ඉස්‌සරකුත්‌තදස්‌සනවසෙන විනිබන්‌ධාභිනිවෙසා අහෙසුන්‌ති දට්‌ඨබ්‌බං.” – දෙවියන්ට වනාහි උපතට අනතුරුවම, “මෙනම් ලොවින් චුතව මෙනම් කර්මයෙන් මෙහි උපන්නේය” යන ප්‍රත්‍යවේක්ෂාව ඇත්තේ ම නොවේද? (එසේ වී නම් මොවුන් පෙර බඹලොව නුදුටුවේ මන්ද?) එය සත්‍යයක් වෙයි. මේ ප්‍රත්‍යවේක්ෂාව වනාහි පෙර ජාතීන්හි කම්මස්සකථා ඥානයෙහි මනාව බැස සිටි සන්තාන ඇතියවුන්ට ම පමණකි. මේ සත්වයෝ (බ්‍රහ්මයෝ) වනාහි පෙර ජාතීන්හි ඊශ්වර දෘෂ්ටි, මැවුම්කාර දෘෂ්ටි වශයෙන් බැඳුණු බැසගත් දෘෂ්ටි ඇතිවුන් වූවාහු යැයි දත යුතුය” (දීඝ නිකාය ටීකා – බ්‍රහ්මජාල සුත්ත වණ්ණනා) යනුවෙන් දැක්වීය.

2. තවද මෙලොවෙහි ඇතැම් මහණ බමුණු කෙනෙක් මෙසේ ද මේ දෘෂ්ටියට බැස ගනිත්. ඛිඩ්ඩාපදෝසික නම් දෙව්ලොවෙහි ඇතැම් දෙවිකෙනෙක් බොහෝ වේලා කාම ක්‍රීඩාවෙන් කල් යවනුයේ බොජුන් ගැන්ම අමතක කොට ඒ දෙව්ලොවින් චුත ව මේ පොළෝ තලයෙහි උපදියි. හෙතෙමේ ගිහි ගෙයින් නික්ම වනගතව පැවිදිව තවුස්දම් පුරනුයේ ජාතිස්මරණ ඥානය උපදවා ගෙන පෙර භවය පමණක්ම දකියි.

ඉන් මත්තෙහි නොදකියි. හෙතෙමේ ඒ දෙව්ලොව දැක “ඒ ඛිඩ්ඩාපදෝසිකා දෙව්ලොව ඇතැම් දෙවි කෙනෙක් කාම ක්‍රීඩාවෙහි යෙදෙන්නාහු සිහි නොමුලාව කලට බොජුන් ගෙන ඒ දෙව්ලොවින් චුත නො වන්නාහු ය. ඒ දෙවිවරු නිත්‍යහ. (ඒ දෙවිවරුන්ගේ මරණය නොදැක) ස්ථිරයහ. ශාස්වතයහ. නොපෙරලෙන ස්වභාවය ඇත්තෝය. අපි වනාහි අනිත්‍ය වෙමු. අස්ථිර වූවෝ වෙමු. අල්පායුෂ ඇත්තෝ වෙමු. මැරෙන ස්වභාවය ඇත්තෝ වෙමු” යයි දෙව්ලොවින් චුත නොවූ දෙවියන්ට සාපේක්ෂව ලෝකයත් ආත්මයත් ශාස්වත යැයි ද චුතවූවන්ට සාපේක්ෂව ලෝකයත් ආත්මයක් අශාස්වත යැයි ද දෘෂ්ටියකට බැස ගනියි.

3. මෙලොව ඇතැම් මහණ බමුණු කෙනෙක් පෙර ඛිඩ්ඩාපදෝසික දෙවියන් කෙරෙහි කී ක්‍රමයෙන්ම මේ මනෝපදෝසික දෙවියන් දැක මේ දෘෂ්ටියට බැස ගනී. මෙහි විශේෂය වනුයේ ඛිඩ්ඩාපදෝසික දෙවියන් කාම ක්‍රීඩාවෙහි ගිජුව සිහිමුළාව බොජුන් නොගෙන චුතවීම වුවත් මේ මනෝපදෝසික දෙවියන් වනාහි එකිනෙකා කෙරෙහි බොහෝ වේලාවක් ක්‍රෝධයෙන් කිපී බලා සිටීම නිසා දෙව්ලොවින් චුත වීමයි. සෙසු කරුණු ඛිඩ්ඩාපදෝසික දෙවියන් කෙරෙහි කී අයුරින්මය.

4. සිව්වැනි අයුරින් මේ දෘෂ්ටියට බැසගන්නා තෙමේ තර්කානුකූලව නුනුවණින් විචාරා මෙසේ මේ දෘෂ්ටියට බැස ගනී. හෙතෙමේ “යම් මේ ඇස කන නාසය දිව ශරීරය යන ආත්ම භාවයක් තිබේ ද එය අනිත්‍යය. අස්ථිර ය. අශාස්වතය. පෙරලෙන ස්වභාව ඇත්තේ ය. යම් මේ සිත යැයි හෝ මනස යැයි හෝ විඥානය යැයි හෝ කියන ආත්ම භාවයක් වේ ද එය නිත්‍යය. ස්ථීරය. ශාස්වතය. නොපෙරලෙන ස්වභාව ඇත්තේය” යැයි රූප ධර්මයනට සාපේක්ෂව ලෝකයත් ආත්මයත් අශාස්වත යැයි ද, අරූප ධර්ම වලට (විඥානයට) සාපේක්ෂව ලෝකයත් ආත්මයත් ශාස්වත යැයි ද දෘෂ්ටියකට බැසගන්නේය.

මෙහිදී මේ දෘෂ්ටිගතික තෙමේ ශරීර රූපයේ ජරා ව්‍යාධි මරණාදීන්ගේ වශයෙන් විනාශය දැක රූපය අනිත්‍ය යයි කියයි. නමුත් බොහෝ ලුහුව පෙරලෙන සිතෙහි අනිත්‍යභාවය විදසුන් නුවණින් නො දකිනුයේ, යම් සේ පක්ෂියෙක් එක් ගසක් හැර අන් ගසක සැඟවෙත් ද, එසේම සිත මේ ශරීරය හැර අන් ශරීරයකට යයි යැයි සිත කෙරෙහි නිත්‍ය සංඥාව ඉපිද මේ දෘෂ්ටියට බැස ගනියි.

ඉහත දක්වන ලද අයුරින් සිව්වැදෑරුම් වූ ඒකච්ච සස්සතවාදීහු ලැබෙත් යයි දත යුතුය.

  1. අන්තානන්තික දෘෂ්ටි හතරට බැස ගන්නා ආකාරය
  1. මෙලොව ඇතැම් මහණ බමුණු කෙනෙක් ගිහිගෙයින් නික්ම තවුස්දම් පුරණුයේ වීරිය වඩා කසිණ භාවනාවෙන් කසිණ නිමිත්තක් උපදවා ගනියි. හෙතෙමේ උපදවන ලද කසිණ නිමිත්ත අවකාශයෙහි පතුරවයි. පතුරවනුයේ ද මේ ලෝකය මෙපමණ පමණ වේ යැයි ලෝකය පිළිබඳව ඔහුට ඇති දැනුම ප්‍රමාණය අනුව, එනම් ලෝකය නම් ඉර හඳ තරු හා පොලෝ තලයෙන් සකස් වුණු මෙපමණ ප්‍රමාණයක් ඇති එකක් යනාදී වශයෙන් සීමාවක් සිතා එපමණට පතුරුවයි. හෙතෙමේ ඒ පැතිරූ කසිණ නිමිත්ත ලෝකය යයි ගෙන කසිණ නිමිත්තේ සීමිත බව සලකා ලෝකය අන්තවත් ය යන දෘෂ්ටියට බැස ගනී.

එබැවින් අර්ථකතාවෙහි “අන්‌තසඤ්‌ඤී ලොකස්‌මිං විහරතීති පටිභාගනිමිත්‌තං චක්‌කවාළපරියන්‌තං අවඩ්‌ඪෙත්‌වා තං ‘ලොකො’ති ගහෙත්‌වා අන්‌තසඤ්‌ඤී ලොකස්‌මිං විහරති ” – අන්ත සඤ්ඤී ලෝකස්මිං විහරති යනු පටිභාග නිමිත්ත සක්වල කෙළවර (අනන්ත සක්වලට) කොට නො වඩා ඒ පටිභාග නිමිත්ත ලෝකය යයි ගෙන ලෝකය කෙරෙහි ලෝකය අන්තය සහිතය යන සංඥාව ඇතියේ වාසය කරයි” (දීඝ නිකාය අට්ඨකථා හේ.මු. – 81) යනුවෙන් කීවේය.

  1. තවද මෙලොව ඇතැම් මහණ බමුණු කෙනෙක් ගිහිගෙයින් නික්ම තවුස්දම් පුරණුයේ වීරිය වඩා කසිණ භාවනාවෙන් කසිණ නිමිත්තක් උපදවා ගනියි. හෙතෙමේ උපදවන ලද කසිණ නිමිත්ත අවකාශයේ පතුරවයි. පතුරවනුයේ ද මේ ලෝකය ඉහළින් අකනිටාව ද පහලින් සක්වල යටින් වූ ජල වා තලද සරසින් අපරිමාණ සක්වළවල් ද සහිතව සිරසින් තිරසින් අපරිමාණ අවකාශයෙක්හි පැතිර ඇතැයි යනාදී වශයෙන් සීමාරහිතව සිතා අනන්ත සක්වලට පටිභාග නිමිත්ත පතුරුවයි. හෙතෙමේ ඒ පැතිරූ කසිණ නිමිත්ත ලෝකය යයි ගෙන කසිණ නිමිත්තේ අසීමිත බව සලකා ලෝකය අනන්තවත්ය යන දෘෂ්ටියට බැස ගනී.

එබැවින් අර්ථ කතාවෙහි “චක්කවාළ පරියන්තං කත්වා වඩ්ඪිත කසිණෝ පන අනන්තසඤ්ඤී හෝති –  සක්වල කෙළවර කොට (අනන්ත සක්වලට) වඩන ලද කසිණය ඇති තැනැත්තේ වනාහි ලෝකයෙහි අනන්ත සංඥාව ඇත්තේ වෙයි” (දීඝ නිකාය අට්ඨකථා හේ.මු. – 81) යනුවෙන් කීවේය.

  1. තවද මෙලොව ඇතැම් මහණ බමුණු කෙනෙක් ගිහිගෙයින් නික්ම තවුස්දම් පුරණුයේ වීරිය වඩා කසිණ භාවනාවෙන් කසිණ නිමිත්තක් උපදවා ගනියි. උපදවන ලද කසිණ නිමිත්ත සිරසින් (සිරස් දිශාවට) පතුරවනුයේ පෙර අන්තවාදයෙහි කී නියින් සීමා කොට පතුරවයි. තිරසින් පතුරවනුයේ පෙර අනන්ත වාදයෙහි කී නයින් පතුරවයි. මෙසේ හෙතෙමේ ඒ පැතිරූ කසිණ පටිභාග නිමිත්ත ලෝකය යැයි ගෙන සිරසින් ලෝකය අන්තයක් සහිතය යන සංඥාව ගෙන හා තිරසින් ලෝකය අනන්තය යන සංඥාව ගෙන අන්තානන්ත දෘෂ්ටියට බැස ගනී.

එබැවින් අර්ථකථාවෙහි “උද්‌ධමධො අවඩ්‌ඪෙත්‌වා පන තිරියං වඩ්‌ඪෙත්‌වා උද්‌ධමධො අන්‌තසඤ්‌ඤී, තිරියං අනන්‌තසඤ්‌ඤී. – ඉහළට පහළට නොවඩා තිරසට කසිණ පටිභාග නිමිත්ත වඩා ඉහළින් පහළින් ලෝකය කෙරෙහි අන්ත සංඥාව ඇත්තේ ද, තිරසට අනන්ත සංඥාව ඇත්තේද වෙයි”  (දීඝ නිකාය අට්ඨකථා හේ.මු. – 81) යනුවෙන් කීවේය.

මෙහිදී අර්ථකථා පාඨයෙහි “උද්ධං අධෝ අවඩ්ඪෙත්වා” යයි කීවේ කසිණ නිමිත්ත අනන්තවත්ව නොපැතිරූ නිසාය. නමුත් මේ අන්තානන්ත වාදයෙහි අන්ත සංඥාව ඇති බැවින් මේ පාඨයෙහි අර්ථය පද ව්‍යංජනය ගරු නොකොට අර්ථයම ගරු කොට ඉහත අන්ත සංඥාවෙහි කී අයුරින් ගත යුතුය.

  1. මෙලොව ඇතැමෙක් ධ්‍යානලාභී ඍෂිවරුන්ගෙන් ඔවුන් ලෝකය අනන්තවත් ය යයි තමන් ප්‍රත්‍යක්ෂ වශයෙන් දැනගත් බව අසත්. කිසියම් කලක ඔවුන් ලෝකය අන්තවත්ය යයි තමන් ප්‍රත්‍යක්ෂ වශයෙන් දැනගත් බව අසත්. ඔවුහු මෙලෙස අසා ලෝකය අන්තවත් වන්නට ද අනන්තවත් වන්නට ද නොහැකි යැයි තර්ක කොට ලෝකය අන්තවත් මෙන්ම අනන්තවත් ද නොවේ යැයි දෘෂ්ටියට බැස ගනිත්. මෙලෙස අනුශ්‍රවණයෙන් තර්ක කරන්නා පිළිබඳව පමණක් ටීකාවන්හි කියන ලදී. ඉතිරි තාර්කිකයන් තිදෙන සුදුසු පරිදි යෙදිය යුතු යැයි කියන ලදී.

මීළඟ ලිපියෙන් අපි අමරාවික්ෂේප, අධිච්ච සමුප්පන්න, උද්ධමාඝතනික සඤ්ඤී යන දෘෂ්ටීන්ට සත්වයන් බැසගන්නා අයුරු විස්තර කරන්නෙමු.

නෙළුම්ගල මහා විහාරවාසී,

හික්කඩුවේ ඤාණවිහාරීී හිමි